Αρχαίο DNA αποκαλύπτει το «χαμένο κεφάλαιο» της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας – Τι συνέβη όταν έφυγαν οι Ρωμαίοι
Επιμέλεια: Hellas-Now
Τι συνέβη πραγματικά στους ανθρώπους που ζούσαν στις επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας όταν κατέρρευσε η εξουσία της Ρώμης; Εγκατέλειψαν τις περιοχές τους, εξοντώθηκαν από εισβολείς ή συνέχισαν να ζουν δίπλα στους νέους πληθυσμούς που κατέφθαναν από τον Βορρά;
Μια μεγάλη μελέτη αρχαίου DNA, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα εξετάζοντας περισσότερους από 300 ανθρώπους που έζησαν πριν από περίπου 1.400 έως 1.700 χρόνια στην περιοχή της σημερινής Ουγγαρίας.
Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν μια εικόνα πολύ πιο περίπλοκη από το κλασικό σενάριο σύμφωνα με το οποίο οι «βάρβαροι» εισέβαλαν, εξαφάνισαν τους παλαιούς πληθυσμούς και πήραν τη θέση τους.
314 άνθρωποι από έναν κόσμο που εξαφανίστηκε
Οι ερευνητές ανέλυσαν το γονιδίωμα 314 ατόμων από επτά αρχαία νεκροταφεία στη Μικρή Ουγγρική Πεδιάδα, μια περιοχή που βρισκόταν στην πρώην ρωμαϊκή επαρχία της Παννονίας.
Δύο από τα νεκροταφεία ανήκαν στη ρωμαϊκή περίοδο, από τον 3ο έως τον 5ο αιώνα μ.Χ., ενώ πέντε χρονολογούνται στην εποχή μετά την αποχώρηση της Ρώμης, κυρίως στον 6ο αιώνα.
Οι επιστήμονες δεν περιορίστηκαν στο DNA. Συνδύασαν γενετικές αναλύσεις με αρχαιολογικά ευρήματα, ταφικά έθιμα και μελέτες ισοτόπων, οι οποίες μπορούν να αποκαλύψουν από πού προερχόταν ένας άνθρωπος αλλά και στοιχεία για τη διατροφή του.
Η Παννονία της Ρώμης ήταν ένα γενετικό «μωσαϊκό»
Το DNA των ανθρώπων της ρωμαϊκής περιόδου έδειξε ότι η περιοχή ήταν πολύ πιο κοσμοπολίτικη από όσο ίσως φανταζόμαστε σήμερα.
Το μεγαλύτερο μέρος της γενετικής τους καταγωγής συνδεόταν με πληθυσμούς της Νότιας Ευρώπης, αλλά οι ερευνητές εντόπισαν επίσης γενετικά στοιχεία που προέρχονταν από την Ασία και την Αφρική.
Η εικόνα συμβαδίζει με όσα γνωρίζουμε για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: στρατιώτες, έμποροι, κρατικοί υπάλληλοι, τεχνίτες και οικογένειες μπορούσαν να μετακινούνται σε τεράστιες αποστάσεις μέσα σε ένα ενιαίο πολιτικό και οικονομικό σύστημα.
Η Παννονία βρισκόταν πάνω σε σημαντικές οδούς και κοντά στον Δούναβη, έναν από τους σημαντικότερους άξονες μετακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων της αυτοκρατορίας.
Και μετά εμφανίζεται κάτι εντελώς διαφορετικό στο DNA
Όταν η ρωμαϊκή εξουσία υποχώρησε, το γενετικό τοπίο της περιοχής άρχισε να αλλάζει.
Στα νεκροταφεία του 6ου αιώνα οι επιστήμονες εντόπισαν απότομη αύξηση γενετικής καταγωγής που συνδέεται με τη Βόρεια Ευρώπη.
Η πιθανότερη εξήγηση είναι η άφιξη πληθυσμών που σχετίζονταν με τους Λομβαρδούς, γερμανικό λαό που είχε κινηθεί σταδιακά προς τον Δούναβη και στις αρχές του 6ου αιώνα επέκτεινε την κυριαρχία του στην πρώην ρωμαϊκή Παννονία.
Οι Λομβαρδοί παρέμειναν εκεί μέχρι το 568 μ.Χ., όταν μεγάλο μέρος τους κινήθηκε προς την Ιταλία και δημιούργησε το γνωστό Βασίλειο των Λομβαρδών.
Δεν ήταν όμως μία τεράστια εισβολή
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας.
Τα δεδομένα δεν δείχνουν μία μοναδική στιγμή κατά την οποία ένας τεράστιος πληθυσμός εισέβαλε στην περιοχή και αντικατέστησε τους κατοίκους της.
Αντίθετα, φαίνεται ότι υπήρξαν επανειλημμένες μετακινήσεις ανθρώπων για μεγάλο χρονικό διάστημα, με συνεχή γενετική σύνδεση ανάμεσα στη σημερινή βορειοδυτική Ουγγαρία και περιοχές βορειότερα της παλιάς ρωμαϊκής μεθορίου.
Οι νέοι πληθυσμοί συνυπήρχαν και αναμειγνύονταν με όσους είχαν παραμείνει στην περιοχή μετά το τέλος της ρωμαϊκής διοίκησης.
Ένα νεκροταφείο αποκάλυψε μια νέα ελίτ
Το νεκροταφείο του Hegykő ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικό.
Εκεί οι άνθρωποι με βορειοευρωπαϊκή καταγωγή σχημάτιζαν μεγάλες ομάδες στενά συγγενικών μεταξύ τους ατόμων.
Παράλληλα, οι τάφοι τους περιείχαν πλουσιότερα αντικείμενα, όπως όπλα και περίτεχνες πόρπες, ενώ τα στοιχεία από τη διατροφή τους υποδεικνύουν υψηλότερη κοινωνική θέση.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορεί να επρόκειτο για μια νέα ελίτ που εγκαταστάθηκε στην περιοχή και απέκτησε πολιτικό έλεγχο.
Λίγα χιλιόμετρα μακριά, μια εντελώς διαφορετική κοινωνία
Το παράξενο είναι ότι σε ένα κοντινό νεκροταφείο, στο Szeleste, η εικόνα ήταν διαφορετική.
Εκεί δεν εμφανίζονται τα ίδια τεράστια συγγενικά δίκτυα. Οι επιστήμονες εντόπισαν οικογένειες στις οποίες είχαν ήδη αναμειχθεί άνθρωποι βόρειας και νότιας ευρωπαϊκής καταγωγής.
Με άλλα λόγια, δύο κοινότητες της ίδιας εποχής και της ίδιας περιοχής, με παρόμοια αντικείμενα και ταφικά έθιμα, μπορούσαν να έχουν τελείως διαφορετική κοινωνική οργάνωση.
Σε μία κοινότητα κυριαρχούσαν ισχυρές συγγενικές οικογένειες και μια νέα ελίτ. Σε μια άλλη φαίνεται ότι διαφορετικοί πληθυσμοί αναμειγνύονταν πολύ πιο ελεύθερα.
Οι «βάρβαροι» δεν αντικατέστησαν απλώς τους Ρωμαίους
Η ανακάλυψη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι ερευνητές εξετάζουν την Ευρώπη μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η παλαιότερη εικόνα μιας τεράστιας μετακίνησης «βαρβάρων», που εμφανίστηκαν ξαφνικά και αντικατέστησαν τις κοινωνίες της Ρώμης, φαίνεται υπερβολικά απλοϊκή.
Το DNA δείχνει πραγματικές και σημαντικές μετακινήσεις πληθυσμών. Ταυτόχρονα όμως δείχνει επιβίωση των τοπικών πληθυσμών, επιγαμίες, ανάμειξη και διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι νεοφερμένοι εντάχθηκαν στις παλαιότερες κοινωνίες.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η εμφάνιση ενός συγκεκριμένου τύπου κοσμήματος, όπλου ή ταφικού εθίμου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος που το χρησιμοποιούσε είχε και συγκεκριμένη γενετική καταγωγή.
Από τα ερείπια της Ρώμης γεννήθηκε ένας νέος κόσμος
Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα είναι ότι η κατάρρευση της ρωμαϊκής εξουσίας δεν άφησε πίσω της απλώς ένα κενό.
Στην Παννονία δημιουργήθηκαν σταδιακά νέες κοινότητες, νέες ιεραρχίες και νέες πολιτικές δομές από ανθρώπους διαφορετικής προέλευσης.
Οι παλιοί κάτοικοι της αυτοκρατορίας και οι πληθυσμοί που έφθαναν από τον Βορρά δεν αποτελούσαν δύο κόσμους που απλώς συγκρούστηκαν. Σε πολλές περιπτώσεις έζησαν μαζί, δημιούργησαν οικογένειες και συμμετείχαν στη γέννηση της κοινωνίας που θα ακολουθούσε τη Ρώμη.
Έπειτα από περίπου 1.500 χρόνια, το DNA αυτών των ανθρώπων αρχίζει να συμπληρώνει ένα τεράστιο κενό των ιστορικών πηγών και να αποκαλύπτει πώς, μέσα από την κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας, άρχισε να διαμορφώνεται η μεσαιωνική Ευρώπη.
- Science – Unveiling the complexity of post-Roman polity formation in Pannonia using ancient DNA
- Eötvös Loránd University (ELTE)
- Stony Brook University
- Institute for Advanced Study – HistoGenes Project
- Daily Mail
