Εύδοξος: Ο αρχαίος Έλληνας θαλασσοπόρος που έφτασε στην Ινδία και χάθηκε προσπαθώντας να κάνει το αδιανόητο
Περισσότερα από 1.500 χρόνια πριν από τα μεγάλα θαλάσσια ταξίδια των Ευρωπαίων εξερευνητών, ένας Έλληνας ναυτικός επιχείρησε κάτι που για την εποχή του έμοιαζε σχεδόν αδιανόητο. Ονομαζόταν Εύδοξος ο Κυζικηνός, ταξίδεψε μέχρι την Ινδία και στη συνέχεια προσπάθησε να βρει θαλάσσιο δρόμο γύρω από την Αφρική.
Η ιστορία του σώζεται κυρίως μέσα από τα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα, ο οποίος μετέφερε πληροφορίες του Ποσειδωνίου. Αν και ορισμένες λεπτομέρειες της αφήγησης έχουν αμφισβητηθεί, ο Εύδοξος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες θαλασσοπόρους της ελληνιστικής περιόδου.
Ο Ινδός ναυαγός που άνοιξε τον δρόμο
Ο Εύδοξος καταγόταν από την Κύζικο της Μικράς Ασίας και έζησε τον 2ο αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με την αρχαία αφήγηση, στην Ερυθρά Θάλασσα βρέθηκε κάποτε ένας Ινδός ναυτικός, μοναδικός επιζών ενός ναυαγίου.
Όταν κατάφερε να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους του Πτολεμαίου Η΄ Ευεργέτη, προσφέρθηκε να τους δείξει τη θαλάσσια διαδρομή προς την Ινδία. Ο Εύδοξος επιλέχθηκε για την αποστολή και ξεκίνησε ένα ταξίδι που θα τον έφερνε πολύ μακριά από τον γνωστό ελληνιστικό κόσμο.
Το ταξίδι ολοκληρώθηκε με επιτυχία και ο Εύδοξος επέστρεψε από την Ινδία με πολύτιμα εμπορεύματα. Αργότερα πραγματοποιήθηκε και δεύτερη αποστολή. Το Oxford Classical Dictionary αναφέρει ότι πραγματοποίησε δύο ταξίδια προς την Ινδία υπό τους Πτολεμαίους.
Το ναυάγιο που του έβαλε μια παράτολμη ιδέα
Στην επιστροφή από το δεύτερο ταξίδι, οι άνεμοι τον παρέσυραν νοτιότερα, κατά μήκος των ανατολικών ακτών της Αφρικής. Εκεί, σύμφωνα με τον Στράβωνα, βρήκε συντρίμμια ενός πλοίου.
Οι πληροφορίες που συγκέντρωσε τον οδήγησαν στην πεποίθηση ότι το πλοίο είχε ξεκινήσει από τις Γάδες, το σημερινό Κάδιθ της Ισπανίας, και είχε φτάσει μέχρι την ανατολική Αφρική ταξιδεύοντας γύρω από την ήπειρο.
Αν αυτό ήταν αλήθεια, τότε η Αφρική μπορούσε να παρακαμφθεί διά θαλάσσης.
Η προσπάθεια να κάνει τον γύρο της Αφρικής
Ο Εύδοξος αποφάσισε να το επιχειρήσει μόνος του. Μετέβη στις Γάδες, συγκέντρωσε πλοία, εφόδια και πλήρωμα και ξεκίνησε προς τα νότια κατά μήκος των αφρικανικών ακτών.
Η πρώτη προσπάθεια απέτυχε. Το πλοίο του προσάραξε νοτίως του σημερινού Μαρόκου και η αποστολή αναγκάστηκε να επιστρέψει. Ο Εύδοξος όμως δεν εγκατέλειψε το σχέδιό του.
Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, προσπάθησε ακόμη και να εξασφαλίσει τη βοήθεια του βασιλιά της Μαυριτανίας Βόκχου Α΄, χωρίς όμως επιτυχία. Επέστρεψε στις Γάδες και άρχισε να προετοιμάζει νέα αποστολή.
Απέπλευσε ξανά και εξαφανίστηκε
Η δεύτερη προσπάθειά του ήταν καλύτερα οργανωμένη. Αυτή τη φορά ο Εύδοξος ξεκίνησε ξανά προς τις δυτικές ακτές της Αφρικής, αποφασισμένος να φτάσει στην Ινδία περιπλέοντας την ήπειρο.
Από εκεί και πέρα, όμως, οι πηγές σιωπούν.
Δεν υπάρχει ασφαλής καταγραφή της επιστροφής του. Το Oxford Classical Dictionary αναφέρει ότι απέπλευσε για μία ακόμη φορά με μεγαλύτερη προετοιμασία και στη συνέχεια εξαφανίστηκε.
Δεν γνωρίζουμε αν ναυάγησε, αν χάθηκε σε κάποια άγνωστη ακτή, αν πέθανε από ασθένεια ή αν κατάφερε να προχωρήσει πολύ νοτιότερα από όσο γνωρίζουμε.
Υπάρχει επίσης ιστορική επιφύλαξη σχετικά με ορισμένες λεπτομέρειες των ταξιδιών του. Ακόμη και στην αρχαιότητα ο Στράβων αντιμετώπιζε με σκεπτικισμό τμήματα της διήγησης, ενώ η σύγχρονη έρευνα δεν θεωρεί αποδεδειγμένο ότι κάποιος αρχαίος θαλασσοπόρος ολοκλήρωσε πράγματι την περίπλου της Αφρικής.
Παρόλα αυτά, η ιστορία του Ευδόξου παραμένει εντυπωσιακή: αιώνες πριν από τον Βαρθολομαίο Ντιάζ και τον Βάσκο ντα Γκάμα, ένας Έλληνας είχε ήδη ταξιδέψει ως την Ινδία και επιχείρησε να βρει έναν θαλάσσιο δρόμο γύρω από την Αφρική. Το τι ακριβώς συνέβη στο τελευταίο του ταξίδι παραμένει ένα από τα μεγάλα θαλασσινά αινίγματα της αρχαιότητας.
Ιστορικές πηγές:
Στράβων, «Γεωγραφικά», Βιβλίο II, 3.4
Oxford Classical Dictionary – Eudoxus of Cyzicus
Oxford Classical Dictionary – Africa (Libya), exploration
Ποσειδώνιος – αφήγηση για τα ταξίδια του Ευδόξου, όπως διασώζεται στον Στράβωνα
