Ισραήλ προς Erdogan: «Μην τα βάλετε μαζί μας» – Η Τουρκία θα γίνει το επόμενο Ιράν
Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Israel Katz, απηύθυνε προειδοποίηση με ευθείες απειλές κατά της Άγκυρας και προσωπικά του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdogan, χρησιμοποιώντας ιστορικές αναφορές στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την πτώση της Κωνσταντινούπολης για να υπογραμμίσει τη θέση της χώρας του. Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια περίοδο που η ελληνοϊσραηλινή σχέση εμβαθύνεται επικίνδυνα, με την Αθήνα να κινδυνεύει να μετατραπεί από αυτόνομο περιφερειακό δρώντα σε στρατηγικό προγεφύρωμα του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η Ιερουσαλήμ δεν είναι η Κωνσταντινούπολη»
Σε δηλώσεις του, ο Katz υποστήριξε ότι το Ισραήλ δεν αποτελεί μια δύναμη σε παρακμή, όπως «συνέβη με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία πριν από την Πτώση της Πόλης». Η ρητορική του ήταν απροκάλυπτα προκλητική:
«Δεν είμαστε μια καταρρέουσα χριστιανική αυτοκρατορία. Η Ιερουσαλήμ δεν είναι η Κωνσταντινούπολη, την οποία κατακτήσατε όταν ιδρύσατε την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Είμαστε εδώ για πάντα. Η Ιερουσαλήμ είναι δική μας για πάντα. Ξέρουμε πώς να αμυνθούμε και είμαστε δυνατοί.»
Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ τόνισε ότι η χώρα του θεωρεί την Ιερουσαλήμ στρατηγικής και ιστορικής σημασίας, δηλώνοντας πως το Ισραήλ διαθέτει την ισχύ και την ικανότητα να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του. «Είμαστε εδώ για πάντα. Η Ιερουσαλήμ είναι δική μας για πάντα. Γνωρίζουμε πώς να προστατεύουμε τους εαυτούς μας και είμαστε ισχυροί», πρόσθεσε.
Το μήνυμα προς Erdogan με αναφορά στο Ιράν
Ο Israel Katz απηύθυνε στη συνέχεια άμεσο μήνυμα προς τον Τούρκο πρόεδρο, παρομοιάζοντας την κατάσταση με την αντιπαράθεση που είχε προηγηθεί με το Ιράν:
«Μην τα βάζετε μαζί μας. Η συμβουλή μου προς τον Erdogan είναι να μην τα βάλει μαζί μας και να μη βρεθεί στη θέση στην οποία έφερε τον εαυτό του το Ιράν. Έχει ακόμη αρκετά περιθώρια να το αποφύγει.»
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, κάλεσε τον Τούρκο πρόεδρο να επικεντρωθεί στις εσωτερικές υποθέσεις της Τουρκίας, σημειώνοντας ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να προασπίζεται τα δικά του συμφέροντα. «Ας φροντίσει την Τουρκία και τα δικά της ζητήματα. Εμείς θα φροντίσουμε τα δικά μας συμφέροντα και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε», τόνισε.
Η ελληνοϊσραηλινή σχέση: Από την αποτροπή στην εξάρτηση
Η στρατηγική προσέγγιση Ελλάδας και Ισραήλ παρουσιάζεται συστηματικά στην ελληνική δημόσια συζήτηση ως αυτονόητη επιτυχία της εξωτερικής πολιτικής. Η συνεργασία στους εξοπλισμούς, στις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις υπηρεσίες πληροφοριών εμφανίζεται ως παράγοντας σταθερότητας και ως έμμεσο αντίβαρο απέναντι στην Τουρκία.
Η εικόνα αυτή είναι, όμως, εντελώς εσφαλμένη. Η εμβάθυνση της ελληνοϊσραηλινής σχέσης πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ολόκληρη η Μέση Ανατολή αναδιατάσσεται, η αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας διευρύνεται και η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διατηρήσει υπό τον έλεγχό της δύο περιφερειακές δυνάμεις οι οποίες – για τα συμφέροντά της – είναι ταυτόχρονα χρήσιμες και ανταγωνιστικές.
Το στρατηγικό προγεφύρωμα του Ισραήλ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί από σχετικά αυτόνομο περιφερειακό δρώντα σε στρατηγικό προγεφύρωμα του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος είναι άμεσος ή αναπόφευκτος. Σημαίνει, όμως, ότι η Αθήνα συνδέει όλο και περισσότερο την ασφάλειά της με τις επιλογές μιας δύναμης της οποίας οι πολεμικές συγκρούσεις, οι περιφερειακές φιλοδοξίες και οι αντιπαραθέσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τα ελληνικά συμφέροντα.
Η αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας δεν είναι (ακόμη) υπαρξιακή
Παρά τη σκληρή ρητορική των τελευταίων ετών, ούτε η Τουρκία ούτε το Ισραήλ αποτελούν σήμερα άμεση υπαρξιακή απειλή το ένα για το άλλο. Οι σχέσεις τους είναι πολύ παλαιότερες και βαθύτερες από όσο υποδηλώνει η δημόσια αντιπαράθεση. Η Τουρκία αναγνώρισε το Ισραήλ το 1949 και υπήρξε το πρώτο κράτος με μουσουλμανική πλειοψηφία που το έπραξε.
Για δεκαετίες, οι δύο χώρες ανέπτυξαν στενή στρατιωτική, εμπορική και κατασκοπευτική συνεργασία. Ακόμη και κατά την περίοδο Erdogan, όταν οι διπλωματικές σχέσεις κατέρρεαν επανειλημένα, οι οικονομικοί και στρατηγικοί δεσμοί αποδείχθηκαν ανθεκτικότεροι από τη ρητορική. Η Άγκυρα διέκοψε επισήμως το άμεσο εμπόριο με το Ισραήλ τον Μάιο του 2024, όμως η ενεργειακή και περιφερειακή αλληλεξάρτηση δεν εξαφανίστηκε.
Η σημερινή ισραηλινοτουρκική σύγκρουση δεν αφορά μόνο τη Γάζα ή την ιδεολογική αντιπαλότητα. Αφορά κυρίως τη μεταβολή της ισορροπίας ισχύος στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο, στον Καύκασο και στη Δυτική Ασία. Η Τουρκία διαθέτει μεγάλη πολεμική μηχανή, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, γεωγραφικό βάθος και επιρροή σε Συρία, Λιβύη και Βαλκάνια. Η αξία της για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δεν μειώνεται – αντιθέτως, αυξάνεται.
Η στρατιωτική διάσταση και η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Η σχέση Ελλάδας–Ισραήλ δεν περιορίζεται πλέον στη διπλωματία ή στην ενέργεια. Έχει αποκτήσει σαφή στρατιωτική και επιχειρησιακή διάσταση. Το αμυντικό πρόγραμμα συνεργασίας για το 2026 περιλαμβάνει 29 δράσεις στην Ελλάδα και 25 στο Ισραήλ. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επίσης στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας για την αντιμετώπιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, σμηνών drones και υποβρύχιων μη επανδρωμένων συστημάτων.
Παράλληλα, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ αποφάσισαν να αυξήσουν τις κοινές αεροπορικές και ναυτικές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συνεργασία περιλαμβάνει θαλάσσια ασφάλεια, εκπαίδευση, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την ενίσχυση της προστασίας ενεργειακών και στρατηγικών υποδομών.
Η μεγαλύτερη μεταβολή αφορά, ωστόσο, την εξάρτηση της ελληνικής αεράμυνας από ισραηλινά συστήματα. Τον Ιούλιο του 2026 εγκρίθηκε η αγορά ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας αξίας έως 3,5 δισ. ευρώ, της λεγόμενης «Ασπίδας του Αχιλλέα». Στον πυρήνα του συστήματος βρίσκονται ισραηλινά ραντάρ και πύραυλοι των Rafael και Israel Aerospace Industries.
Η Ελλάδα έχει επίσης προμηθευτεί ισραηλινά συστήματα πυραυλικού πυροβολικού και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ λειτουργεί στην ελληνική επικράτεια αεροπορικό εκπαιδευτικό κέντρο σε συνεργασία με το Ισραήλ. Από καθαρά στρατιωτική άποψη, οι προμήθειες αυτές μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ελληνική αποτροπή. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιος κατασκευάζει τα όπλα. Είναι το συνολικό πλέγμα εξάρτησης που δημιουργείται: συντήρηση, αναβαθμίσεις, λογισμικό, ανταλλακτικά, τεχνική υποστήριξη, πληροφορίες και επιχειρησιακή διαλειτουργικότητα.
Η συμμαχία δεν διαθέτει αυτόματο μηχανισμό προστασίας
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει το Ισραήλ ως έμμεσο αντίβαρο απέναντι στην Τουρκία. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι το Ισραήλ θα έθετε σε κίνδυνο τις δικές του σχέσεις με την Άγκυρα για να υποστηρίξει την Ελλάδα σε μια ελληνοτουρκική κρίση. Δεν υπάρχει δημοσιοποιημένη ελληνοϊσραηλινή συνθήκη αμοιβαίας άμυνας.
Οι κοινές ασκήσεις, τα εξοπλιστικά συμβόλαια και η ανταλλαγή πληροφοριών δεν ισοδυναμούν με εγγύηση στρατιωτικής συνδρομής. Το Ισραήλ θα ενεργήσει με βάση τα δικά του συμφέροντα. Εάν σε μια κρίση θεωρήσει ότι η διατήρηση διαύλων με την Τουρκία είναι σημαντικότερη από την υποστήριξη ελληνικών θέσεων στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο, μπορεί να επιλέξει την ουδετερότητα, τη διαμεσολάβηση ή ακόμη και μια προσωρινή συνεννόηση με την Άγκυρα.
Η αμερικανική στρατηγική χρειάζεται και την Τουρκία και το Ισραήλ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούν την οριστική ρήξη Τουρκίας–Ισραήλ. Χρειάζονται το Ισραήλ ως τον βασικότερο στρατιωτικό και πολιτικό τους σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, αλλά χρειάζονται και την Τουρκία ως βασικό πυλώνα του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, στον Καύκασο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Η Τουρκία δεν είναι ένα κράτος που η Ουάσιγκτον μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει με την Ελλάδα. Το μέγεθος των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, η γεωγραφική θέση, η πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, τα σύνορα με τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν, η παρουσία στον Καύκασο και η αναπτυσσόμενη πολεμική βιομηχανία προσδίδουν στην Άγκυρα ρόλο που η Ελλάδα δεν μπορεί να αναπαραγάγει.
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο του 2026 επιβεβαίωσε εκ νέου τη σημασία της Τουρκίας για τη νότια και ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας. Σε περίπτωση έντονης ελληνοτουρκικής κρίσης, η πιθανότερη αμερικανική αντίδραση δεν θα ήταν η άνευ όρων υποστήριξη της Ελλάδας. Θα ήταν η άμεση προσπάθεια αποκλιμάκωσης, η αποτροπή διάσπασης του ΝΑΤΟ και η διατήρηση της Τουρκίας μέσα στο δυτικό στρατόπεδο.
Ο πραγματικός κίνδυνος: Ένα ανεξέλεγκτο θερμό επεισόδιο
Η συμμαχία Ελλάδας–Ισραήλ δεν πρόκειται από μόνη της να προκαλέσει έναν γενικευμένο ελληνοτουρκικό πόλεμο. Οι θεμελιώδεις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και το τουρκικό casus belli, ωστόσο, παρέμειναν άλυτες. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από μια αλληλουχία μικρότερων γεγονότων:
- μια ισραηλινοτουρκική αντιπαράθεση στη Συρία,
- μια κρίση στην κυπριακή ΑΟΖ,
- μια τουρκική παρεμπόδιση ερευνητικού ή ενεργειακού έργου,
- η χρήση ελληνικών εγκαταστάσεων για ισραηλινές επιχειρήσεις,
- η παροχή ελληνικών δεδομένων ή υποδομών σε περίοδο σύγκρουσης,
- ένα αεροπορικό ή ναυτικό επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κάθε ένα από αυτά τα επεισόδια μπορεί να θεωρηθεί περιορισμένο. Σε συνδυασμό, όμως, μπορούν να δημιουργήσουν μια κατάσταση στην οποία η Ελλάδα θα αναγκαστεί να επιλέξει πλευρά. Στον σύγχρονο πόλεμο, η συμμετοχή δεν αρχίζει μόνο με την αποστολή στρατιωτών. Μπορεί να αρχίσει με την παροχή πληροφοριών, την παραχώρηση εναέριου χώρου, τον ανεφοδιασμό, την τεχνική υποστήριξη ή τη λειτουργία κοινών συστημάτων επιτήρησης.
Η Κύπρος ως πιο ευάλωτος κρίκος
Η Κύπρος αποτελεί τον πιο ευάλωτο κρίκο της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Για την Τουρκία, η Κύπρος δεν αποτελεί ένα δευτερεύον ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Συνδέεται με την εθνική ασφάλεια, τη στρατιωτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τη νομιμοποίηση του τουρκοκυπριακού καθεστώτος.
Η αυξανόμενη ισραηλινή παρουσία στην Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να ερμηνευτεί από την Άγκυρα όχι ως απλή αμυντική συνεργασία, αλλά ως τμήμα ενός περιφερειακού μηχανισμού περιορισμού της Τουρκίας. Σε περίπτωση κρίσης στην Κύπρο, η Ελλάδα δύσκολα θα μπορούσε να παραμείνει ουδέτερη. Έτσι, μια σύγκρουση που θα ξεκινούσε ως τουρκοκυπριακή ή ισραηλινοτουρκική αντιπαράθεση θα μπορούσε σταδιακά να αποκτήσει άμεση ελληνοτουρκική διάσταση.
Η ανάγκη μιας πραγματικά πολυδιάστατης ελληνικής πολιτικής
Η ελληνική εξωτερική πολιτική οφείλει να αποφεύγει την ψευδαίσθηση των «μόνιμων συμμάχων». Η Ελλάδα χρειάζεται λειτουργικές σχέσεις με το Ισραήλ, αλλά και με την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τον Λίβανο και τις παλαιστινιακές αρχές. Χρειάζεται επίσης σταθερούς διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία, ανεξάρτητα από το βάθος των μεταξύ τους διαφορών.
Η πλήρης ταύτιση με το Ισραήλ μπορεί να περιορίσει τις ελληνικές σχέσεις με τον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, να πλήξει την εικόνα της χώρας ως δύναμης διαλόγου και να εκθέσει την Ελλάδα στις συνέπειες ισραηλινών επιλογών επί των οποίων δεν διαθέτει κανέναν ουσιαστικό έλεγχο.
Η Αθήνα πρέπει επομένως να καθορίσει σαφείς κόκκινες γραμμές:
- Η ελληνική επικράτεια δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για επιθετικές επιχειρήσεις κατά τρίτων κρατών.
- Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις δεν πρέπει να εντάσσονται σε ισραηλινούς περιφερειακούς σχεδιασμούς που δεν συνδέονται άμεσα με την άμυνα της Ελλάδας.
- Τα ισραηλινά οπλικά συστήματα πρέπει να βρίσκονται υπό πλήρη ελληνικό επιχειρησιακό και τεχνικό έλεγχο.
- Η συνεργασία με το Ισραήλ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανάγκη για εγχώρια αμυντική παραγωγή και τεχνολογική αυτονομία.
- Η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί ανεξάρτητη θέση στο Παλαιστινιακό και να μην ταυτίζει την ασφάλεια του Ισραήλ με τη στήριξη κάθε πολιτικής της ισραηλινής κυβέρνησης.
Επίλογος: Οι γεωπολιτικές μεταβολές και τα σενάρια τρόμου
Η μεταβολή της ισορροπίας ισχύος στη Μέση Ανατολή φέρνει την Τουρκία και το Ισραήλ σε αυξανόμενο ανταγωνισμό. Η Ελλάδα τοποθετείται όλο και βαθύτερα στην ισραηλινή πλευρά αυτής της αντιπαράθεσης, θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο ενισχύει την αποτροπή της απέναντι στην Τουρκία.
Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμα στρατιωτικά και διπλωματικά οφέλη. Δεν αποτελεί όμως δωρεάν ασφάλεια. Η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε προκεχωρημένη βάση ενός περιφερειακού ανταγωνισμού που δεν ελέγχει. Και ενώ το Ισραήλ μπορεί να χρησιμοποιεί την Ελλάδα ως στρατηγικό βάθος απέναντι στην Τουρκία, δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι θα υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις όταν τα δικά του συμφέροντα απαιτήσουν συνεννόηση με την Άγκυρα.
Ο άμεσος κίνδυνος ενός προσχεδιασμένου ελληνοτουρκικού πολέμου παραμένει περιορισμένος. Ο κίνδυνος, όμως, μιας σταδιακής και ανεξέλεγκτης εμπλοκής αυξάνεται. Η απειλή δεν βρίσκεται μόνο σε μια επίσημη στρατιωτική συμμαχία. Βρίσκεται στη συσσώρευση εξοπλιστικών εξαρτήσεων, κοινών υποδομών, επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας και πολιτικών δεσμεύσεων που, σε μια στιγμή κρίσης, μπορεί να περιορίσουν δραματικά την ελευθερία επιλογών της Ελλάδας.
Η πραγματική ελληνική αποτροπή δεν μπορεί να στηρίζεται στην προσδοκία ότι το Ισραήλ, οι ΗΠΑ ή οποιαδήποτε άλλη δύναμη θα πολεμήσει για λογαριασμό της χώρας. Πρέπει να στηρίζεται στην εθνική αμυντική ικανότητα, στη διπλωματική αυτονομία, στη διατήρηση πολλαπλών περιφερειακών σχέσεων και, κυρίως, στην αποφυγή της μετατροπής της Ελλάδας σε εξάρτημα μιας ξένης στρατηγικής – και μάλιστα ενός διεθνώς καταδικασμένου γενοκτόνου κράτους.
Πηγές: Reuters, Associated Press, The Jerusalem Post, Israel Defense, The National Herald, The Greek Herald, Türkiye Today, Banking News.
