Πολιτικός σεισμός στο Ισραήλ: Ο Αϊζενκοτ παίρνει την εντολή – Οι τέσσερις δρόμοι για κυβέρνηση και το δύσκολο παζλ
Σε νέα πολιτική φάση περνά το Ισραήλ μετά την απόφαση του προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ να αναθέσει στον Γκάντι Αϊζενκοτ την προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης. Η κίνηση αποτελεί σημαντική οπισθοχώρηση για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, αλλά δεν σημαίνει ότι ο Αϊζενκοτ εξασφάλισε ήδη κυβερνητική πλειοψηφία. Οι αριθμοί στην Κνεσέτ δείχνουν το παράδοξο: έχει περισσότερες εισηγήσεις για να λάβει την εντολή, αλλά οι πιθανοί του σύμμαχοι διαφωνούν σε κρίσιμα ζητήματα.
Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου δεν ανέδειξαν αυτοδύναμη κυβέρνηση. Το κόμμα Λικούντ του Νετανιάχου αναδείχθηκε πρώτο με 27 έδρες, όμως ο ευρύτερος δεξιός και θρησκευτικός συνασπισμός του συγκέντρωσε 53 έδρες, λιγότερες από τις 61 που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το κόμμα Γιασάρ του Αϊζενκοτ κέρδισε 21 έδρες και το μπλοκ των τεσσάρων κομμάτων που συνδέονται με την αντιπολίτευση αριθμεί συνολικά 48.
Κατά τις διαβουλεύσεις του προέδρου, 67 βουλευτές εισηγήθηκαν να ανατεθεί η εντολή στον Αϊζενκοτ, ενώ 46 υποστήριξαν τον Νετανιάχου και επτά δεν τάχθηκαν υπέρ κάποιου υποψηφίου. Οι 67 εισηγήσεις, ωστόσο, δεν ισοδυναμούν με συμφωνία για συμμετοχή σε κοινή κυβέρνηση ή με εξασφαλισμένη ψήφο εμπιστοσύνης. Στους υποστηρικτές του Αϊζενκοτ περιλαμβάνονται και βουλευτές αραβικών κομμάτων, με τα οποία ο ίδιος έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να συνεργαστεί σε κυβερνητικό συνασπισμό.
Η εντολή και το χρονοδιάγραμμα
Ο Χέρτζογκ ανακοίνωσε την επιλογή του το Σάββατο 7 Νοεμβρίου, μετά τις επαφές του με τους αρχηγούς των κομμάτων. Η τελετή παράδοσης της εντολής στον Αϊζενκοτ έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή, στην προεδρική κατοικία. Από την επίσημη ανάληψη της εντολής, ο υποψήφιος πρωθυπουργός έχει 28 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο πρόεδρος μπορεί να παρατείνει την προθεσμία έως και 14 ημέρες.
Αν ο Αϊζενκοτ δεν καταφέρει να συγκεντρώσει την απαραίτητη στήριξη, η διαδικασία μπορεί να περάσει σε επόμενο υποψήφιο. Αν αποτύχουν και οι επόμενες προσπάθειες, η χώρα ενδέχεται να οδηγηθεί σε νέες εκλογές. Για τον λόγο αυτό, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι μόνο να ξεκινήσουν οι συνομιλίες, αλλά να βρεθεί κοινό έδαφος ανάμεσα σε κόμματα με πολύ διαφορετικές θέσεις.
Το πρώτο σενάριο: κυβέρνηση μειοψηφίας με εξωτερική αραβική στήριξη
Μία πιθανή διαδρομή είναι μια κυβέρνηση των κομμάτων του αντιπολιτευόμενου μπλοκ, με εξωτερική κοινοβουλευτική στήριξη ή αποχή των αραβικών κομμάτων. Τα δύο αραβικά κόμματα εξασφάλισαν συνολικά 19 έδρες, αριθμό που το Reuters χαρακτήρισε ιστορικά υψηλό. Η υποστήριξή τους ήταν σημαντική στις διαβουλεύσεις για την ανάθεση της εντολής, όμως δεν συνεπάγεται ότι έχουν συμφωνήσει σε κυβερνητική συνεργασία.
Το βασικό εμπόδιο είναι η στάση του Αβίγκντορ Λίμπερμαν, επικεφαλής του Yisrael Beytenu. Σύμφωνα με το ισραηλινό ρεπορτάζ της Jerusalem Post, έχει απορρίψει κυβέρνηση που θα εξαρτάται από ψήφους ή αποχή αραβικών κομμάτων. Έτσι, ακόμη κι αν οι αραβικές παρατάξεις στηρίξουν τον Αϊζενκοτ, αυτή η επιλογή δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει ότι ο συνασπισμός θα μπορέσει να σχηματιστεί και να λειτουργήσει.
Το δεύτερο σενάριο: συμφωνία με τα υπερορθόδοξα κόμματα
Μια άλλη αριθμητικά εφικτή λύση θα ήταν η συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα Shas και United Torah Judaism. Τα δύο κόμματα διαθέτουν 13 έδρες· αν προστεθούν στις 48 του αντιπολιτευόμενου μπλοκ, το σύνολο φτάνει τις 61 έδρες, δηλαδή το κατώτατο όριο κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Το δύσκολο σημείο είναι η στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων. Οι υπερορθόδοξοι σχηματισμοί επιδιώκουν ρυθμίσεις για το καθεστώς των σπουδαστών των θρησκευτικών σχολών, ενώ κόμματα του πιθανού κυβερνητικού συνασπισμού ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή στη στρατιωτική ή στην εθνική υπηρεσία και ισομερή κατανομή των υποχρεώσεων.
Η Jerusalem Post αναφέρει ότι ο πρόεδρος του Shas, Αρίε Ντέρι, εισηγήθηκε τον Νετανιάχου και ότι η συμμετοχή του κόμματός του σε διαπραγματεύσεις με τον Αϊζενκοτ δεν θεωρείται δεδομένη. Ακόμη και αν ξεκινήσουν συνομιλίες με το United Torah Judaism, παραμένει ανοιχτό αν θα βρεθεί συμφωνία για τη στράτευση και αν αυτή θα γίνει αποδεκτή από τους υπόλοιπους πιθανούς εταίρους.
Το τρίτο σενάριο: κυβέρνηση εθνικής ενότητας
Ο Νετανιάχου έχει καλέσει σε σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Μια συμφωνία ανάμεσα στο Λικούντ και σε κόμματα του μπλοκ του Αϊζενκοτ θα μπορούσε να δημιουργήσει ευρύτερη κοινοβουλευτική βάση και να μειώσει την εξάρτηση από μικρότερους εταίρους.
Η προοπτική αυτή, όμως, προσκρούει στην προσωπική και πολιτική αντιπαράθεση των δύο ανδρών. Ο Αϊζενκοτ έχει επικρίνει τον Νετανιάχου για τη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα και έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό την ηγεσία του. Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, έχει ισχυρούς δεσμούς με τα κόμματα της δεξιάς και της θρησκευτικής πτέρυγας, των οποίων η συμμετοχή δυσκολεύει την προσέγγιση με την αντιπολίτευση.
Η έκκληση για ενότητα είναι, επομένως, πολιτική πρόταση και όχι συμφωνία που έχει ήδη προχωρήσει. Για να γίνει πράξη, θα πρέπει να γεφυρωθούν διαφωνίες σχετικά με την ηγεσία της κυβέρνησης, τη σύνθεσή της και τις πολιτικές που θα ακολουθήσει.
Το τέταρτο σενάριο: αδιέξοδο και νέες εκλογές
Αν αποτύχουν οι προσπάθειες συγκρότησης συνασπισμού, το Ισραήλ μπορεί να επιστρέψει στις κάλπες. Το ενδεχόμενο νέας εκλογικής αναμέτρησης παραμένει ανοιχτό, καθώς κανένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά μπλοκ δεν διαθέτει αυτοδύναμη πλειοψηφία και οι διαθέσιμες συμμαχίες συνοδεύονται από σημαντικούς πολιτικούς όρους.
Η αποτυχία του Αϊζενκοτ δεν θα σήμαινε αυτόματα ότι ο Νετανιάχου επιστρέφει στην πρωθυπουργία. Θα άνοιγε νέο στάδιο διαβουλεύσεων, στο οποίο ο πρόεδρος θα μπορούσε να αναθέσει την προσπάθεια σε άλλον υποψήφιο. Εάν και αυτή η διαδικασία δεν οδηγήσει σε κυβέρνηση, η προσφυγή σε νέες εκλογές θα αποτελούσε την έξοδο από το αδιέξοδο.
Ποιος είναι ο Γκάντι Αϊζενκοτ
Ο Αϊζενκοτ είναι πρώην αρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και ηγέτης του κεντρώου κόμματος Γιασάρ. Μπήκε στην πολιτική το 2022 και βρέθηκε για σύντομο διάστημα σε κυβέρνηση πολεμικής περιόδου μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Στη συνέχεια επέστρεψε στην αντιπολίτευση και έγινε ένας από τους βασικούς επικριτές της πολιτικής του Νετανιάχου.
Η δημόσια εικόνα του συνδέεται έντονα με την εμπειρία του στην ασφάλεια και την άμυνα. Παράλληλα, έχει ασκήσει κριτική στη βία εποίκων κατά Παλαιστινίων και έχει αντιταχθεί στη συμμετοχή των ακροδεξιών συμμάχων του Νετανιάχου σε κυβέρνηση στην οποία θα λάβει μέρος. Το Reuters σημειώνει ότι ο Αϊζενκοτ έχει επίσης δηλώσει πως θα κάνει ό,τι μπορεί για να σχηματίσει κυβέρνηση εθνικής ανάγκης.
Η ανάθεση της εντολής αποτελεί σαφή πολιτική νίκη για τον Αϊζενκοτ στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας και πλήγμα για τον Νετανιάχου. Δεν αποτελεί, όμως, ακόμη αλλαγή κυβέρνησης. Η έκβαση θα κριθεί από το αν ο νέος εντολοδόχος θα μετατρέψει τις 67 εισηγήσεις σε δεσμευτικές συμφωνίες, χωρίς να διαλυθεί το μπλοκ του από τις διαφωνίες για την αραβική στήριξη, τη στρατιωτική θητεία και τον ρόλο των υπερορθόδοξων κομμάτων.
Πηγές: Euronews, Reuters, The Jerusalem Post.
