Οι «σπόροι της Αποκάλυψης»: Επιστήμονες ανακάλυψαν ποιοι μπορούν να επιβιώσουν περισσότερο μετά από μια παγκόσμια καταστροφή
Επιμέλεια: Hellas-Now
Σε ένα παγωμένο θησαυροφυλάκιο κοντά στον Βόρειο Πόλο φυλάσσεται εδώ και χρόνια ένα από τα πιο παράξενα «ασφαλιστήρια ζωής» της ανθρωπότητας.
Εκατομμύρια σπόροι από καλλιέργειες όλου του κόσμου αποθηκεύονται σε τράπεζες γενετικού υλικού με έναν απλό αλλά τρομακτικό στόχο:
αν κάποτε μια μεγάλη καταστροφή καταστρέψει τη γεωργία, να υπάρχουν ακόμη οι σπόροι που θα μπορούσαν να ξαναφυτέψουν τον κόσμο.
Όμως μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι υπάρχει ένα πρόβλημα.
Οι σπόροι ίσως δεν ζουν μέσα στην κατάψυξη όσο πιστεύαμε.
Η ερώτηση που κανείς δεν μπορούσε να απαντήσει
Οι παγκόσμιες τράπεζες σπόρων δημιουργήθηκαν για να προστατεύσουν τη γενετική ποικιλότητα των καλλιεργειών από πολέμους, φυσικές καταστροφές, κλιματική αλλαγή, ασθένειες και πιθανή κατάρρευση της γεωργικής παραγωγής.
Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το Svalbard Global Seed Vault στη Νορβηγία, το περίφημο «Θησαυροφυλάκιο της Αποκάλυψης».
Υπάρχουν όμως πολλές ακόμη τεράστιες τράπεζες σπόρων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Το πρόβλημα είναι ότι μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν γνώριζαν με ακρίβεια πόσο χρόνο μπορούν να παραμείνουν ζωντανοί οι σπόροι μέσα σε αυτές.
Ορισμένοι θεωρούσαν ότι μπορούν να αντέξουν χιλιάδες χρόνια
Παλιότερα μαθηματικά μοντέλα έδιναν εντυπωσιακές προβλέψεις.
Για ορισμένα είδη, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι κατεψυγμένοι σπόροι θα μπορούσαν να παραμένουν βιώσιμοι για εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χρόνια.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προβλέψεις ήταν τόσο αισιόδοξες ώστε προτεινόταν να γίνεται έλεγχος βλαστικότητας έπειτα από περισσότερα από 2.000 χρόνια.
Η νέα έρευνα δείχνει ότι αυτό μπορεί να ήταν ένα επικίνδυνο λάθος.
Οι επιστήμονες άνοιξαν σπόρους δεκαετιών
Ερευνητές στην Αυστραλία εξέτασαν 3.861 παρτίδες αποθηκευμένων σπόρων από το Australian Grains Genebank.
Ορισμένοι από αυτούς τους σπόρους είχαν φυλαχθεί από τη δεκαετία του 1960.
Οι παρτίδες διατηρούνταν στους -20 βαθμούς Κελσίου και σε ελεγχόμενη υγρασία, δηλαδή σε συνθήκες που θεωρούνται ιδανικές για μακροχρόνια αποθήκευση.
Οι επιστήμονες επέλεξαν έξι σημαντικές τροπικές καλλιέργειες και δοκίμασαν αν οι σπόροι μπορούσαν ακόμη να βλαστήσουν.
Και τότε εμφανίστηκε ο «πρωταθλητής» της επιβίωσης
Ανάμεσα στις έξι καλλιέργειες, οι σπόροι του mung bean αποδείχθηκαν οι πιο ανθεκτικοί.
Σε μία παρτίδα που είχε παραμείνει αποθηκευμένη για 45 χρόνια, περισσότερο από το 90% των σπόρων μπορούσε ακόμη να βλαστήσει.
Με άλλα λόγια, σχεδόν μισό αιώνα μετά την αποθήκευσή τους, οι περισσότεροι από αυτούς τους μικρούς σπόρους εξακολουθούσαν να έχουν τη δυνατότητα να ξαναδώσουν ζωή.
Τα mung beans μπορεί να είναι από τις τροφές ενός κόσμου μετά την καταστροφή
Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα mung beans αποτελούν θρεπτική καλλιέργεια και χρησιμοποιούνται σε πολλές περιοχές της Ασίας.
Είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διαφορετικά τρόφιμα.
Αν μια μελλοντική κρίση απαιτούσε την επανεκκίνηση της γεωργικής παραγωγής από αποθηκευμένο γενετικό υλικό, καλλιέργειες που διατηρούν τη βλαστικότητά τους για πολλές δεκαετίες θα μπορούσαν να αποδειχθούν εξαιρετικά πολύτιμες.
Δεν ήταν οι μόνοι που άντεξαν
Πολύ καλά αποτελέσματα παρουσίασαν επίσης οι κοινοί φασόλοι και η σόγια.
Ορισμένες παρτίδες διατήρησαν υψηλή βλαστικότητα ακόμη και μετά από δεκαετίες αποθήκευσης.
Το σόργο αποδείχθηκε επίσης ιδιαίτερα ανθεκτικό και βρέθηκε στη δεύτερη θέση ως προς τη μακροχρόνια επιβίωση.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή το σόργο αποτελεί βασική τροφή για εκατομμύρια ανθρώπους και μπορεί να αναπτυχθεί σε θερμές και ξηρές περιοχές.
Όμως κάποιοι σπόροι άρχισαν ήδη να «πεθαίνουν»
Δεν ήταν όλα τα αποτελέσματα καθησυχαστικά.
Οι σπόροι pigeon pea παρουσίασαν πολύ χαμηλότερη αντοχή.
Ύστερα από περίπου 36 χρόνια αποθήκευσης, μόνο τέσσερις από τις παρτίδες που εξετάστηκαν εξακολουθούσαν να έχουν βλαστικότητα μεγαλύτερη από 85%.
Αυτό σημαίνει ότι αρκετές συλλογές ίσως πρέπει ήδη να ανανεωθούν πριν χαθεί οριστικά το γενετικό υλικό τους.
Ακόμη πιο ανησυχητικό το adzuki bean
Οι σπόροι adzuki παρουσίασαν τη μικρότερη εκτιμώμενη διάρκεια ζωής.
Η μέση διάρκεια βιωσιμότητάς τους υπολογίστηκε περίπου στα 17,4 χρόνια.
Το εύρημα είναι εντυπωσιακό επειδή απέχει δραματικά από τις παλιότερες θεωρητικές προβλέψεις.
Οι τράπεζες σπόρων δεν μπορούν επομένως να θεωρούν δεδομένο ότι ένας σπόρος που μπήκε στην κατάψυξη θα παραμείνει ασφαλής για αιώνες.
Οι παλιές προβλέψεις φαίνεται ότι ήταν υπερβολικά αισιόδοξες
Για το mung bean, παλιότερα μοντέλα υπολόγιζαν ότι ο έλεγχος της βλαστικότητας θα μπορούσε να γίνεται κάθε 2.075 χρόνια.
Για το σόργο, το θεωρητικό διάστημα έφτανε τα 2.901 χρόνια.
Η νέα μελέτη όμως βρήκε πραγματικούς σπόρους να πέφτουν κάτω από κρίσιμα επίπεδα βλαστικότητας μέσα σε μόλις 20 έως 40 χρόνια.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Το «θησαυροφυλάκιο της Αποκάλυψης» δεν είναι ένα μέρος που απλώς κλειδώνεις και ξεχνάς
Η νέα έρευνα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να βλέπουμε τις παγκόσμιες τράπεζες σπόρων.
Δεν αρκεί να αποθηκεύουμε εκατομμύρια δείγματα και να θεωρούμε ότι θα βρίσκονται εκεί για πάντα.
Οι σπόροι είναι ζωντανό βιολογικό υλικό.
Ακόμη και μέσα σε ιδανικές συνθήκες, σταδιακά γερνούν.
Οι τράπεζες πρέπει επομένως να ελέγχουν τακτικά τη βλαστικότητα και, όταν αυτή μειώνεται, να φυτεύουν τους παλιούς σπόρους ώστε να δημιουργούν νέες παρτίδες.
Ένας σπόρος μπορεί να φυτρώσει αλλά να μην επιβιώσει
Υπάρχει και μία ακόμη σημαντική λεπτομέρεια.
Το γεγονός ότι ένας σπόρος βλαστάνει στο εργαστήριο δεν σημαίνει ότι θα εξελιχθεί απαραίτητα σε ένα πλήρως υγιές φυτό.
Η βλαστικότητα χρησιμοποιείται ως βασικός δείκτης βιωσιμότητας, όμως είναι μόνο το πρώτο βήμα.
Ένα μελλοντικό πρόγραμμα επανεκκίνησης της γεωργίας θα χρειαζόταν σπόρους που όχι μόνο βλαστάνουν αλλά μπορούν να παράγουν υγιή φυτά και νέες γενιές σπόρων.
Γιατί φυλάμε σπόρους για το τέλος του κόσμου;
Οι τράπεζες σπόρων δεν δημιουργήθηκαν επειδή οι επιστήμονες περιμένουν μία συγκεκριμένη «Αποκάλυψη».
Δημιουργήθηκαν επειδή υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μπορούν να χαθούν πολύτιμες καλλιέργειες.
Πόλεμοι μπορούν να καταστρέψουν τοπικές τράπεζες γενετικού υλικού.
Νέες ασθένειες μπορούν να εξαφανίσουν ολόκληρες ποικιλίες.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί να καταστήσει ορισμένες περιοχές ακατάλληλες για καλλιέργεια.
Και η σύγχρονη γεωργία βασίζεται συχνά σε σχετικά περιορισμένο αριθμό ποικιλιών.
Οι σπόροι είναι ουσιαστικά η «βιβλιοθήκη» της παγκόσμιας γεωργίας
Κάθε παλιά ποικιλία μπορεί να περιέχει γενετικά χαρακτηριστικά που κάποια μέρα θα αποδειχθούν κρίσιμα.
Αντοχή στην ξηρασία.
Αντοχή σε μία νέα ασθένεια.
Ικανότητα ανάπτυξης σε ακραίες θερμοκρασίες.
Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία νέων καλλιεργειών προσαρμοσμένων στις συνθήκες του μέλλοντος.
Η απώλεια μιας ποικιλίας μπορεί επομένως να σημαίνει την απώλεια ενός γενετικού χαρακτηριστικού που η ανθρωπότητα ίσως χρειαστεί δεκαετίες αργότερα.
Το πραγματικό μήνυμα της έρευνας είναι προειδοποιητικό
Η νέα μελέτη δεν δείχνει ότι τα παγκόσμια θησαυροφυλάκια σπόρων αποτυγχάνουν.
Δείχνει όμως ότι χρειάζονται διαρκή παρακολούθηση.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι πραγματικές μετρήσεις της διάρκειας ζωής των σπόρων πρέπει να αντικαταστήσουν τις υπερβολικά αισιόδοξες θεωρητικές προβλέψεις.
Αν οι τράπεζες περιμένουν υπερβολικά πολύ πριν ελέγξουν τις συλλογές τους, μπορεί να ανακαλύψουν πολύ αργά ότι ορισμένοι σπόροι δεν μπορούν πλέον να ξυπνήσουν.
Οι μικροί σπόροι που μπορεί κάποτε να αποδειχθούν ανεκτίμητοι
Η εικόνα μοιάζει σχεδόν με επιστημονική φαντασία.
Ένας κόσμος που έχει υποστεί μία τεράστια καταστροφή.
Οι καλλιέργειες έχουν χαθεί.
Και κάπου μέσα σε ένα παγωμένο θησαυροφυλάκιο υπάρχουν μικρά σακουλάκια με σπόρους που περιμένουν να ξαναφυτευτούν.
Αν ποτέ συμβεί κάτι τέτοιο, η νέα έρευνα δείχνει ότι δεν θα είναι όλοι οι σπόροι ίσοι.
Κάποιοι μπορεί να έχουν χαθεί πολύ πριν ανοίξει η πόρτα του θησαυροφυλακίου.
Και κάποιοι άλλοι, όπως τα mung beans, μπορεί να είναι ακόμη εκεί.
Περιμένοντας επί δεκαετίες την ευκαιρία να ξαναδώσουν ζωή.
- Plant Genetic Resources
- Australian Grains Genebank
- ScienceAlert
