Δημογραφικός «συναγερμός»: Κατέρρευσαν οι γεννήσεις στην Ελλάδα – 184 θάνατοι για κάθε 100 παιδιά (Μη αναστρέψιμη η κατάσταση)
Μια Ελλάδα με δραματικά λιγότερες γεννήσεις, αυξανόμενους θανάτους και συνεχώς λιγότερες γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία αποτυπώνουν τα νεότερα δημογραφικά στοιχεία. Η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις εντονότερες περιόδους πληθυσμιακής συρρίκνωσης των τελευταίων δεκαετιών, με την υπογεννητικότητα στην Ελλάδα να λαμβάνει διαστάσεις εθνικού κινδύνου.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της νέας έρευνας του Βύρωνα Κοτζαμάνη, αφυπηρετήσαντος καθηγητή Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), οι αλλαγές που έχουν επέλθει από το 1950 μέχρι σήμερα στη γεννητικότητα είναι δομικές και ανησυχητικές.
Ιστορική υποχώρηση: Από τις 148.000 στις 67.000 γεννήσεις
Όπως αποδιοργανώνεται ο πληθυσμιακός ιστός, οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της μεταβολής:
- Υποχώρηση γεννήσεων: Από 148.000 κατά μέσο όρο τη διετία 1979-1980, οι γεννήσεις περιορίστηκαν σε μόλις 67.000 τη διετία 2024-2025.
- Αύξηση ηλικίας μητρότητας: Η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά σχεδόν 6 έτη, ανεβαίνοντας από τα 26,2 έτη στα 32,2 έτη αντίστοιχα.
- Δείκτης γονιμότητας: Από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-80, ο δείκτης υποχώρησε στα 1.240 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 2024-2025.
Η μείωση της γονιμότητας οφείλεται στην πτώση της διαγενεακής γονιμότητας: οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του '50 απέκτησαν κατά μέσο όρο 2,0 παιδιά, ενώ όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 απέκτησαν λιγότερα από 1,5 παιδιά.
Δραματική διεύρυνση του αρνητικού φυσικού ισοζυγίου
Η παράλληλη αύξηση των θανάτων οδήγησε τα φυσικά ισοζύγια (γεννήσεις μείον θάνατοι) σε αρνητικό έδαφος μετά το 2010. Η διαχρονική εξέλιξη αποτυπώνεται στον παρακάτω πίνακα:
| Περίοδος | Φυσικό Ισοζύγιο (Γεννήσεις - Θάνατοι) |
|---|---|
| 1971 - 1980 | +638.000 (Πλεόνασμα) |
| 1981 - 1990 | +276.000 (Πλεόνασμα) |
| 1991 - 2000 | +22.000 (Πλεόνασμα) |
| 2011 - 2020 | -267.000 (Έλλειμμα) |
| 2021 - 2025 | -290.000 (Έλλειμμα) |
Η κατάρρευση των γεννήσεων σε περιφερειακό επίπεδο
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Κοτζαμάνης υπογραμμίζει ότι στην κατάρρευση των γεννήσεων από τις 117,7 χιλιάδες (2008-2009) στις 66,7 χιλιάδες (2024-2025) συνέβαλε καθοριστικά η μείωση των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών κατά 480.000 (-28%). Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο ότι φθάνουν πλέον σε αναπαραγωγική ηλικία οι ολιγάριθμες γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1980, σε συνδυασμό με το αρνητικό μεταναστευτικό ισοζύγιο των νέων (brain drain) μετά το 2010.
Εξετάζοντας την περίοδο 2009-2024 ανά νομό, παρατηρούνται μεγάλες ανισότητες:
- Πάνω από -50% μείωση γεννήσεων: Σημειώθηκε σε 6 νομούς της ηπειρωτικής χώρας (Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα).
- Από -45% έως -50%: Καταγράφηκε σε άλλους 10 νομούς.
- Ήπια μείωση (<30%): Καταγράφηκε σε 6 νησιωτικούς νομούς, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο η μείωση ήταν μικρότερη του 15%.
184 θάνατοι για κάθε 100 παιδιά το 2024
Η αναλογία θανάτων προς γεννήσεις έχει μεταβληθεί αισθητά. Το 2009 αντιστοιχούσαν στην Ελλάδα 92 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, ενώ το 2024 ο λόγος αυτός εκτινάχθηκε στους 184 θανάτους για κάθε 100 παιδιά.
Σε περιφερειακό επίπεδο, οι αποκλίσεις είναι χαώδεις (από 79 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις):
- Περιοχές με θετικό ισοζύγιο (λόγος <100): Τα Δωδεκάνησα, η Ξάνθη και τρεις νομοί της Κρήτης (Χανιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο) διατήρησαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους.
- Περιοχές οξείας δημογραφικής γήρανσης (λόγος 175 - 276): Καταγράφονται σε 17 ηπειρωτικούς νομούς. Ειδικά σε 9 νομούς (Τρίκαλα, Αρκαδία, Κιλκίς, Καρδίτσα, Άρτα, Ευρυτανία, Φωκίδα, Γρεβενά και Σέρρες) αντιστοιχούν 2 ή και περισσότεροι θάνατοι για κάθε 1 γέννηση, οδηγώντας σε μείωση του συνολικού πληθυσμού τους πάνω από 10%.
Πού οφείλονται οι μεγάλες αποκλίσεις;
Όπως εξηγεί ο ερευνητής, οι γεννήσεις εξαρτώνται από το πλήθος των γυναικών 25-45 ετών και τη γονιμότητά τους, ενώ οι θάνατοι εξαρτώνται από το ποσοστό των ηλικιωμένων (65+) και τη θνησιμότητά τους.
Έτσι, οι νομοί με τη μεγαλύτερη πτώση γεννήσεων συνδυάζουν χαμηλή γονιμότητα στις νεότερες γενιές και ταχεία συρρίκνωση του γυναικείου πληθυσμού αναπαραγωγικής ηλικίας. Αντίθετα, οι περιοχές με ηπιότερη εικόνα διατήρησαν νεανικότερο πληθυσμό προσελκύοντας νέους κατοίκους (εσωτερική ή εξωτερική μετανάστευση).
Μη αναστρέψιμη η κατάσταση σύμφωνα με τον ΟΗΕ και τη Eurostat
Η τρέχουσα κατάρρευση των γεννήσεων (-42% την τελευταία 15ετία) είναι πολύ εντονότερη από εκείνη της δεκαετίας του '80 (-31%). Μάλιστα, μια τρίτη περίοδος σημαντικής μείωσης (-15%) αναμένεται μεταξύ 2045 και 2060, όταν θα εισέλθουν σε αναπαραγωγική ηλικία οι γεννηθέντες την περίοδο 2010-2029, οι οποίοι είναι κατά 450.000 λιγότεροι από τη γενιά 1990-2009.
Οι πρόσφατες προβολές των Ηνωμένων Εθνών (2024) και της Eurostat (EUROPOP-2023) για την περίοδο 2025-2050 σύγκλιναν στο ότι το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων στην Ελλάδα θεωρείται πλέον μη αναστρέψιμο.
Η οικονομική αβεβαιότητα, η ανεργία, η εντατικοποίηση της εργασίας για τους γονείς και η έλλειψη επαρκών υποστηρικτικών κοινωνικών δομών (όπως παιδικοί σταθμοί και γονικές άδειες) συνεχίζουν να λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες για τη δημιουργία οικογένειας.
){kind=link}