Το μυστήριο του σπηλαίου στα 2.235 μέτρα – Πράσινες πέτρες και δόντι παιδιού 5.500 ετών στα Πυρηναία
Σε ένα από τα πιο αφιλόξενα σημεία των Πυρηναίων, στα 2.235 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ένα απομονωμένο σπήλαιο κρύβει ένα μυστήριο ηλικίας χιλιάδων ετών.
Γιατί προϊστορικοί άνθρωποι ανέβαιναν ξανά και ξανά τόσο ψηλά, σε ένα μέρος παγωμένο και δύσκολο στην πρόσβαση; Και τι έκαναν εκεί με τις παράξενες πράσινες πέτρες που έσπαγαν και έκαιγαν μέσα στη φωτιά;
Οι ανασκαφές στο Cova 338, στην περιοχή Queralbs της Καταλονίας, αποκάλυψαν κάτι που οι αρχαιολόγοι δεν περίμεναν: το σπήλαιο δεν χρησιμοποιήθηκε μία ή δύο φορές. Οι άνθρωποι επέστρεφαν εκεί επί χιλιάδες χρόνια.
23 φωτιές στο εσωτερικό του σπηλαίου
Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει μέχρι σήμερα 23 εστίες φωτιάς, πολλές από τις οποίες βρίσκονται η μία πάνω στην άλλη.
Οι διαφορετικές στρώσεις δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μία μακρά παραμονή, αλλά για επαναλαμβανόμενες επισκέψεις που χωρίζονταν από μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Οι αρχαιότερες ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας φτάνουν περίπου στις αρχές της 5ης χιλιετίας π.Χ., ενώ η χρήση του σπηλαίου συνεχίστηκε σε διαφορετικές φάσεις μέχρι και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού και αργότερα.
Οι μυστηριώδεις πράσινες πέτρες
Το μεγαλύτερο μυστήριο βρίσκεται γύρω από τις φωτιές.
Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μεγάλο αριθμό πράσινων ορυκτών θραυσμάτων, πολλά από τα οποία ήταν σπασμένα, θρυμματισμένα και εμφανώς αλλοιωμένα από υψηλές θερμοκρασίες.
Οι πρώτες αναλύσεις δείχνουν ότι πιθανότατα πρόκειται για μαλαχίτη, ένα πράσινο ορυκτό πλούσιο σε χαλκό.
Το εντυπωσιακό είναι ότι τα θραύσματα είχαν θερμανθεί σκόπιμα. Άλλα υλικά γύρω τους δεν παρουσιάζουν αντίστοιχα σημάδια, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι η φωτιά χρησιμοποιούνταν για κάποια μορφή επεξεργασίας του ορυκτού.
Ένα πανάρχαιο μεταλλευτικό εργαστήριο;
Εάν η θεωρία επιβεβαιωθεί, το Cova 338 μπορεί να ήταν ένα από τα αρχαιότερα γνωστά σημεία εκμετάλλευσης χαλκού σε τόσο μεγάλο υψόμετρο στην Ευρώπη.
Οι άνθρωποι ίσως ανέβαιναν στα βουνά εποχικά, αναζητούσαν το πράσινο μετάλλευμα και το μετέφεραν στο σπήλαιο, όπου το επεξεργάζονταν γύρω από τις φωτιές.
Αυτό θα άλλαζε σημαντικά την εικόνα που υπήρχε μέχρι σήμερα για τις προϊστορικές κοινότητες των Πυρηναίων. Τα μεγάλα υψόμετρα δεν ήταν απλώς περάσματα κυνηγών ή βοσκών, αλλά περιοχές που μπορεί να είχαν συγκεκριμένη οικονομική και τεχνολογική σημασία.
Και τότε βρέθηκε το δόντι ενός παιδιού
Το μυστήριο έγινε ακόμη πιο παράξενο όταν μέσα σε μία από τις αρχαίες στρώσεις βρέθηκαν ανθρώπινα λείψανα.
Οι αρχαιολόγοι ανέσυραν ένα μικρό οστό από δάχτυλο και ένα νεογιλό δόντι που ανήκε σε παιδί ηλικίας περίπου 11 ετών.
Δεν γνωρίζουν ακόμη εάν τα δύο λείψανα προέρχονται από το ίδιο παιδί ούτε πώς βρέθηκαν στο σπήλαιο.
Μία πιθανότητα που εξετάζεται είναι ότι σε βαθύτερο επίπεδο μπορεί να υπάρχουν ταφές. Οι ανασκαφές δεν έχουν φτάσει ακόμη στον πυθμένα της αρχαιολογικής επίχωσης, επομένως κανείς δεν γνωρίζει τι μπορεί να κρύβεται χαμηλότερα.
Κοχύλι και δόντι αρκούδας
Στο σπήλαιο βρέθηκαν επίσης δύο ιδιαίτερα προσωπικά αντικείμενα: ένα κρεμαστό από κοχύλι και ένα διάτρητο δόντι καφέ αρκούδας που πιθανότατα φοριόταν ως κόσμημα ή φυλαχτό.
Το κοχύλι είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς δείχνει επαφές με κοινότητες πολύ μακρύτερα από το ορεινό περιβάλλον, ενώ το δόντι της αρκούδας ίσως είχε συμβολική σημασία για τους ανθρώπους που ζούσαν ή εργάζονταν στα βουνά.
Γιατί επέστρεφαν εκεί επί χιλιάδες χρόνια;
Αυτό είναι το ερώτημα που παραμένει ανοικτό.
Ήταν το Cova 338 ένα πρώιμο μεταλλευτικό κέντρο; Ένα εποχικό καταφύγιο ανθρώπων που εκμεταλλεύονταν τον χαλκό; Είχε παράλληλα τελετουργική ή ταφική χρήση;
Το παράξενο είναι ότι όλα αυτά φαίνεται να συγκεντρώνονται στο ίδιο μικρό σπήλαιο: φωτιές, πράσινο μετάλλευμα, κοσμήματα, ανθρώπινα λείψανα και επισκέψεις που συνεχίστηκαν επί χιλιετίες.
Και καθώς μόνο ένα μικρό τμήμα του Cova 338 έχει ανασκαφεί μέχρι σήμερα, οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του ίσως βρίσκεται ακόμη θαμμένο βαθύτερα μέσα στο βουνό.
Πηγές: Frontiers in Environmental Archaeology, ScienceAlert, ScienceDaily, IPHES-CERCA.
