To Ισραήλ βρήκε έναν δαιμόνιο τρόπο για να σαρώσει την Τουρκία
Το Τελ Αβίβ φέρεται να εξετάζει τρόπους πίεσης της Άγκυρας χωρίς άμεση σύγκρουση με το ΝΑΤΟ – Τι πραγματικά προβλέπει το Άρθρο 5 και γιατί η Συρία και η Κύπρος θεωρούνται κρίσιμα μέτωπα.
Η αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας εισέρχεται σε μια πιο επικίνδυνη φάση, καθώς δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το Τελ Αβίβ εξετάζει σενάρια αντιμετώπισης τουρκικών στρατιωτικών κινήσεων εκτός της τουρκικής επικράτειας, κυρίως στη Συρία και στα κατεχόμενα της Κύπρου.
Σύμφωνα με αναφορές που αποδίδονται σε ισραηλινά μέσα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι μελετούν τα όρια της συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, ώστε οποιαδήποτε ισραηλινή ενέργεια να μην οδηγήσει αυτομάτως σε γενικευμένη σύγκρουση με τη Συμμαχία. Πρόκειται για δημοσιογραφικές αναφορές και σενάρια, όχι για επίσημη επιβεβαίωση ισραηλινού επιχειρησιακού σχεδίου.
Η εξέλιξη δείχνει, ωστόσο, ότι η Τουρκία αντιμετωπίζεται πλέον από σημαντικό τμήμα του ισραηλινού στρατηγικού μηχανισμού ως περιφερειακός ανταγωνιστής με αυξανόμενη στρατιωτική και διπλωματική επιρροή.
Το Άρθρο 5 δεν είναι αυτόματος μηχανισμός πολέμου
Το Άρθρο 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Κάθε σύμμαχος αναλαμβάνει να συνδράμει το κράτος που δέχθηκε την επίθεση, με μέτρα που ο ίδιος θεωρεί αναγκαία. Η συνδρομή μπορεί να περιλαμβάνει ένοπλη δύναμη, αλλά δεν συνεπάγεται αυτομάτως κήρυξη πολέμου από όλα τα μέλη.
Το ΝΑΤΟ διευκρινίζει επίσης ότι η εφαρμογή του Άρθρου 5 εξετάζεται κατά περίπτωση και ότι η γεωγραφική εμβέλεια της ρήτρας συνδέεται με τους περιορισμούς του Άρθρου 6. Η διάταξη έχει ενεργοποιηθεί επίσημα μόνο μία φορά, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες.
| Ζήτημα | Τι ισχύει |
|---|---|
| Επίθεση σε τουρκικό έδαφος | Θα μπορούσε να τεθεί ζήτημα Άρθρου 5, εφόσον αξιολογηθεί ως ένοπλη επίθεση. |
| Τουρκικές δυνάμεις εκτός Τουρκίας | Η εφαρμογή της ρήτρας είναι πιο σύνθετη και εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τη συλλογική αξιολόγηση των συμμάχων. |
| Αυτόματη στρατιωτική απάντηση | Δεν προβλέπεται αυτόματη αποστολή στρατευμάτων από όλα τα μέλη. Κάθε χώρα αποφασίζει τη συνδρομή που θεωρεί αναγκαία. |
| Επίθεση σε εγκατάσταση ή μονάδα | Η νομική και πολιτική αξιολόγηση θα εξαρτηθεί από τον τόπο, τον χαρακτήρα της επίθεσης και τη σύνδεση με την τουρκική επικράτεια. |
| Ρόλος του ΝΑΤΟ | Η Συμμαχία δεν λειτουργεί ως μηχανισμός που αποτρέπει κάθε διμερή σύγκρουση, αλλά ως πλαίσιο συλλογικής άμυνας. |
Η ισραηλινή μελέτη των ορίων του Άρθρου 5, εφόσον επιβεβαιωθεί, δεν σημαίνει ότι έχει ληφθεί απόφαση για επίθεση. Δείχνει όμως ότι οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί λαμβάνουν πλέον υπόψη όχι μόνο τον αντίπαλο, αλλά και την πιθανή αντίδραση των συμμαχικών θεσμών.
Η Συρία ως πιθανότερο πεδίο τριβής
Η Συρία αποτελεί το πιο άμεσο σημείο πιθανής ισραηλινοτουρκικής αντιπαράθεσης. Και οι δύο χώρες έχουν στρατιωτικά και γεωπολιτικά συμφέροντα στην περιοχή, ενώ η Άγκυρα εξετάζει την ενίσχυση της παρουσίας της και την αποστολή επιπλέον στρατιωτικού εξοπλισμού, σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται ισραηλινές πηγές.
Οι ίδιες αναφορές κάνουν λόγο για ενδεχόμενη ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων αεράμυνας στη Συρία. Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας και να αυξήσει τον κίνδυνο ατυχήματος ή απευθείας αντιπαράθεσης.
Η Συρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη επειδή αποτελεί χώρο όπου συνυπάρχουν στρατιωτικές δυνάμεις και συμφέροντα πολλών κρατών. Ένα πλήγμα εναντίον τουρκικών μονάδων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλυσιδωτή κλιμάκωση, ακόμη και αν ο αρχικός στόχος ήταν περιορισμένος.
Η Κύπρος στο γεωπολιτικό επίκεντρο
Η Κύπρος αποτελεί το δεύτερο μεγάλο σημείο ανησυχίας. Η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα του νησιού, η ανάπτυξη αεροσκαφών και συστημάτων αεράμυνας και η θέση της Κύπρου ανάμεσα στο Ισραήλ, την Ελλάδα και την Ευρώπη προσδίδουν στο νησί ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.
Τα δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι η ισραηλινή πλευρά θεωρεί τα κατεχόμενα πιθανό χώρο ανάπτυξης τουρκικών δυνατοτήτων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, οι διατυπώσεις περί «αναπόφευκτης» αλλαγής του καθεστώτος της Κύπρου μέσω πολεμικής σύρραξης αποτελούν πολιτική εκτίμηση και όχι επιβεβαιωμένο σχέδιο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια κρίση στην Κύπρο θα ήταν περιορισμένη ή ότι δεν θα επηρέαζε συμμαχικές χώρες. Η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ, η Βρετανία διατηρεί κυρίαρχες βάσεις στο νησί και η Κύπρος συνδέεται με ευρωπαϊκές, ενεργειακές και αμυντικές υποδομές.
Μια ενέργεια στην Κύπρο θα μπορούσε επομένως να δημιουργήσει ταυτόχρονα ζητήματα κυριαρχίας, ασφάλειας, ευρωπαϊκής πολιτικής και περιφερειακής στρατιωτικής ισορροπίας.
Η Ελλάδα και το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Στο ίδιο γεωπολιτικό πλαίσιο επανέρχεται και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει αναφέρει ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών και ότι δεν μπορεί να επηρεάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Τουρκία, ωστόσο, συνεχίζει να επικαλείται τη συμφωνία στις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ζήτημα συνδέεται με τις θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης, τις ενεργειακές υποδομές και τους θαλάσσιους διαδρόμους που συνδέουν την Ελλάδα και την Κύπρο με το Ισραήλ και την Ευρώπη.
Η στρατηγική αξία της περιοχής δεν αφορά μόνο τους υδρογονάνθρακες. Περιλαμβάνει καλώδια ηλεκτρικής διασύνδεσης, δίκτυα δεδομένων, ναυσιπλοΐα, στρατιωτική πρόσβαση και ενεργειακές υποδομές. Για αυτόν τον λόγο, κάθε κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Η «ψυχρή σύγκρουση» αντί για άμεσο πόλεμο
Αναλύσεις για τις ισραηλινοτουρκικές σχέσεις περιγράφουν μια σταδιακή μετάβαση από την παλαιότερη συνεργασία σε μια μορφή στρατηγικού ανταγωνισμού ή «ψυχρού πολέμου» στη Μεσόγειο.
Η αντιπαράθεση δεν εκδηλώνεται μόνο με στρατιωτικές απειλές. Περιλαμβάνει διπλωματικές κινήσεις, αμυντικές συμφωνίες, κοινές ασκήσεις, εξοπλιστικά προγράμματα, ανταγωνισμό για ενεργειακούς διαδρόμους και προσπάθειες διαμόρφωσης νέων περιφερειακών συμμαχιών.
Η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ έχουν ενισχύσει τη συνεργασία τους στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας, ενώ η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει και να διευρύνει την επιρροή της στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Κέρας της Αφρικής.
| Πλευρά | Βασικά εργαλεία επιρροής |
|---|---|
| Ισραήλ | Αεροπορική ισχύς, τεχνολογία, αμυντικές συνεργασίες και περιφερειακές συμμαχίες. |
| Τουρκία | Στρατιωτικές αναπτύξεις, αμυντική βιομηχανία, παρουσία στη Συρία και ναυτική πολιτική. |
| Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ | Κοινές ασκήσεις, ενεργειακά και διασυνδετικά έργα, στρατιωτικός συντονισμός. |
| ΝΑΤΟ | Πλαίσιο συλλογικής άμυνας, αλλά όχι αυτόματος μηχανισμός επίλυσης κάθε διμερούς κρίσης. |
| Ευρωπαϊκή Ένωση | Πολιτική και νομική στήριξη των κρατών-μελών και προστασία ευρωπαϊκών υποδομών. |
Το μέτωπο της Σομαλίας
Η τουρκική παρουσία στη Σομαλία προσθέτει ακόμη μία διάσταση στην αντιπαράθεση. Η Άγκυρα διατηρεί στρατιωτική εκπαιδευτική βάση στο Μογκαντίσου και έχει αναπτύξει αμυντικές και ναυτικές σχέσεις με τη σομαλική κυβέρνηση.
Ισραηλινές αναλύσεις παρακολουθούν με ενδιαφέρον τις πληροφορίες για πιθανές δραστηριότητες που σχετίζονται με πυραυλικές και διαστημικές τεχνολογίες στην περιοχή. Ωστόσο, οι σχετικές αναφορές δεν αρκούν από μόνες τους για να τεκμηριώσουν άμεση απειλή κατά του Ισραήλ.
Η γεωγραφική θέση της Σομαλίας, κοντά σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, εξηγεί γιατί κάθε τουρκική στρατιωτική ή τεχνολογική δραστηριότητα εκεί αξιολογείται από περιφερειακές δυνάμεις. Δεν σημαίνει όμως ότι η παρουσία της Τουρκίας στη Σομαλία οδηγεί αυτομάτως σε ισραηλινοτουρκική στρατιωτική αναμέτρηση.
Πόσο κοντά βρίσκεται η περιοχή στην ανάφλεξη;
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος και η Συρία έχουν μετατραπεί σε χώρους όπου οι στρατιωτικές κινήσεις, οι συμμαχίες και οι νομικές ερμηνείες αλληλεπιδρούν επικίνδυνα.
Το Ισραήλ θέλει να διατηρήσει την ελευθερία στρατιωτικής δράσης του. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει το στρατηγικό της βάθος και να αποτρέψει τον αποκλεισμό της από τις εξελίξεις στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται σε μια περιοχή όπου ενεργειακά, θαλάσσια και αμυντικά συμφέροντα διασταυρώνονται.
Η επίκληση του Άρθρου 5 λειτουργεί κυρίως ως παράγοντας αποτροπής και πολιτικού υπολογισμού. Δεν αποτελεί νομικό «κουμπί» που ενεργοποιείται αυτόματα, ούτε προσφέρει απόλυτη ασυλία σε οποιαδήποτε στρατιωτική ανάπτυξη εκτός εθνικού εδάφους.
Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απαραίτητα μια προμελετημένη γενικευμένη σύγκρουση. Είναι ένα περιορισμένο πλήγμα, ένα ατύχημα ή μια λανθασμένη εκτίμηση που θα υποχρεώσει τις κυβερνήσεις να αντιδράσουν υπό πίεση.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη απαιτεί ψυχραιμία και συνεχή παρακολούθηση. Η χώρα έχει συμφέρον να ενισχύει τις συμμαχίες της, χωρίς να μετατρέπεται σε μέρος μιας σύγκρουσης που δεν ελέγχει. Για την Κύπρο, το ζητούμενο είναι η προστασία της κυριαρχίας και των υποδομών της μέσα από διπλωματικά, ευρωπαϊκά και αμυντικά εργαλεία.
Η Ανατολική Μεσόγειος δεν βρίσκεται αναγκαστικά στο κατώφλι ενός νέου πολέμου. Βρίσκεται όμως σε μια περίοδο όπου η στρατηγική αντιπαλότητα έχει γίνει πιο έντονη, οι κόκκινες γραμμές πιο ασαφείς και το κόστος ενός λάθους πολύ μεγαλύτερο.
Πηγές: BankingNews / Greek City Times / ΝΑΤΟ / Manara Magazine
