«Η Κίνα κρατά το απόλυτο όπλο»: Μια κίνηση αρκεί για να συντρίψει το D-Day κατά του Ιράν και να γονατίσει τις ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε ένα πρωτοφανές οικονομικό «D-Day» εναντίον του Ιράν, αν και η πραγματική μάχη δεν θα κριθεί στους δρόμους της Τεχεράνης αλλά στα διαδρομιστικά κέντρα αποφάσεων στο Πεκίνο. Η νέα αμερικανική εκστρατεία κυρώσεων, με τη βαρύγδουπη ονομασία Operation Economic Outcast, φιλοδοξεί να στραγγαλίσει ό,τι έχει απομείνει από τις οικονομικές αρτηρίες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, απειλώντας ευθέως ακόμη και τρίτες χώρες που συνεχίζουν να διατηρούν εμπορικές σχέσεις μαζί της.
Στον πυρήνα αυτής της γεωπολιτικής σκακιέρας βρίσκεται ένας αντίπαλος που οι ΗΠΑ δύσκολα μπορούν να πιέσουν χωρίς να υποστούν και οι ίδιες ένα εξαιρετικά βαρύ και ενδεχομένως μη αναστρέψιμο οικονομικό τίμημα: η Κίνα. Το Πεκίνο αποτελεί εδώ και χρόνια το σημαντικότερο οικονομικό και ενεργειακό στήριγμα του Ιράν, απορροφώντας τη συντριπτική πλειονότητα των εξαγωγών πετρελαίου του. Ταυτόχρονα, διαθέτει τα μέσα να απαντήσει σε μια αμερικανική κλιμάκωση — από τις τράπεζες και το διεθνές εμπόριο έως το πανίσχυρο μονοπωλιακό χαρτί των σπάνιων γαιών.
Είναι προφανές ότι η Ουάσιγκτον κινείται σε ένα τεντωμένο σχοινί, καθώς μια σκληρή οικονομική σύγκρουση με την Κίνα θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το απόλυτο όπλο που διατηρεί το Πεκίνο για να γονατίσει την αμερικανική οικονομία, το δολάριο, ακόμα και την πολιτική ατζέντα του Donald Trump.
Ποιος κρίνει το οικονομικό D-Day
Όταν ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent παρουσίασε την «Operation Economic Outcast», εξαπολύοντας απειλές για νέες, ιδιαίτερα επιζήμιες κυρώσεις απέναντι σε χώρες που αρνούνται να σταματήσουν τις συναλλαγές τους με το Ιράν, απέφυγε επιμελώς να κατονομάσει τη μία και μοναδική χώρα που θα έκρινε την επιτυχία ή την αποτυχία του εγχειρήματος: την Κίνα.
Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αποτελεί εδώ και καιρό ζωτικής σημασίας οικονομικό καταφύγιο για την Τεχεράνη, αγοράζοντας τη συντριπτική πλειονότητα των εξαγωγών ιρανικού αργού — αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων — πέρα από τις υπόλοιπες εμπορικές ροές. Ωστόσο, το να πειστεί το Πεκίνο να συμμετάσχει στη νεότερη προσπάθεια του Λευκού Οίκου να κάμψει μια ιρανική ηγεσία που παραμένει πεισματικά ανυποχώρητη έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολέμου, αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο και αμφίβολο εγχείρημα.
Η απάντηση του Πεκίνου και οι διπλωματικοί υπολογισμούς
Το Πεκίνο απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό που αποκαλεί «μονομερείς» κυρώσεις των ΗΠΑ και υπερασπίζεται σταθερά το δικαίωμά του να διατηρεί κανονικές εμπορικές σχέσεις με εταίρους όπως το Ιράν και η Ρωσία. Παράλληλα, θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον θα δίσταζε να προκαλέσει μια ευρύτερη οικονομική αντιπαράθεση που θα έπληττε καίρια και τις δύο πλευρές, ιδίως λίγο πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
- Αυστηρή προειδοποίηση: Αμέσως μετά τη συνέντευξη Τύπου του Bessent, το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας δεσμεύτηκε να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσει τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά του. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Lin Jian δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «ο οικονομικός πόλεμος και η μέγιστη πίεση δεν θα βοηθήσουν στην επίλυση του ζητήματος· το μόνο που θα κάνουν είναι να εντείνουν περαιτέρω τις εντάσεις και να διαταράξουν την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική τάξη».
- Η επικείμενη σύνοδος κορυφής Xi - Trump: Η απειλή του Bessent εκτοξεύεται ενόψει της πολυαναμενόμενης επίσκεψης του Xi Jinping στις ΗΠΑ τον επόμενο μήνα — της πρώτης κρατικής επίσκεψής του εδώ και 11 χρόνια. Στη σύνοδο αυτή οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να σημειώσουν πρόοδο για την παράταση μιας κρίσιμης εμπορικής εκεχειρίας. Ο Donald Trump δήλωσε νωρίτερα ότι δεν ζήτησε «καμία χάρη» σχετικά με το Ιράν κατά τη συνάντησή τους τον Μάιο — μια δήλωση που το Πεκίνο πιθανότατα εκλαμβάνει ως ένδειξη αμερικανικής αμηχανίας.
- Περιορισμένα περιθώρια: Κινέζοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα είναι απίθανο να αποδεχθεί μια κατάσταση στην οποία η Ουάσιγκτον θα καθορίζει με ποιες τρίτες χώρες μπορούν νομίμως να συναλλάσσονται οι κινεζικές εταιρείες. Όπως δήλωσε ο Zhao Long (Institute for International Strategic and Security Studies στη Σαγκάη), μια τέτοια υποχώρηση θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο δευτερογενών κυρώσεων.
Πώς λειτουργεί το κύκλωμα πετρελαίου και τα «teapot refineries»
Η Κίνα εισάγει ιρανικό πετρέλαιο χρησιμοποιώντας ένα εξαιρετικά αδιαφανές και καλά περιφρουρημένο σύστημα, ειδικά σχεδιασμένο ώστε να παραμένει απομονωμένο από το σύστημα του αμερικανικού δολαρίου και τις κυρώσεις της Ουάσιγκτον.
Στη βάση αυτού του δικτύου βρίσκονται τα λεγόμενα «teapot refineries» (ανεξάρτητα ιδιωτικά διυλιστήρια). Τα διυλιστήρια αυτά αγοράζουν και επεξεργάζονται ιρανικό αργό που τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις, βασιζόμενα σε ένα παράλληλο σύστημα λιμανιών, χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και δεξαμενόπλοιων («σκιώδης στόλος»), τα οποία δεν έχουν διεθνή έκθεση. Επίσημα, το Πεκίνο δεν καταγράφει αυτές τις αγορές στους τελωνειακούς δείκτες από τότε που οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχουν σημεία πίεσης. Ο Max Meizlish, ανώτερος ερευνητικός αναλυτής στο Foundation for Defense of Democracies, σημειώνει ότι εξετάζοντας την ιδιοκτησιακή δομή αυτών των οντοτήτων σε ανώτερο επίπεδο, διαπιστώνεται ότι πολλές ανήκουν άμεσα ή έμμεσα σε μεγάλες κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις με βαθιά ένταξη στο σύστημα του δολαρίου. Επιβάλλοντας κυρώσεις στις θυγατρικές, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν θεωρητικά να πιέσουν τις μητρικές εταιρείες να αποεπενδύσουν.
Ο φόβος του «οικονομικού Αρμαγεδδώνα» και οι σπάνιες γαίες
Παρά τη σκληρή ρητορική της Ουάσιγκτον, το Πεκίνο γνωρίζει ότι οι ΗΠΑ διστάζουν να περάσουν την «κόκκινη γραμμή» της επιβολής κυρώσεων σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες. Ο Scott Bessent έδωσε μια αποκαλυπτική απάντηση όταν πιέστηκε από δημοσιογράφους για το γιατί το Υπουργείο Οικονομικών δεν προχώρησε άμεσα σε τέτοιες ενέργειες: «Γιατί να θέλω να τινάξω στον αέρα το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;».
Η απάντηση αυτή αποτυπώνει τον τρόμο των Αμερικανών αξιωματούχων απέναντι στα αντίποινα του Πεκίνου. Το σημαντικότερο χαρτί της Κίνας είναι το σχεδόν πλήρες μονοπώλιο που διαθέτει στις σπάνιες γαίες — κρίσιμα ορυκτά για την παραγωγή αυτοκινήτων, κινητήρων αεροσκαφών, smartphones, ημιαγωγών και ιατρικού εξοπλισμού.
Όπως επισημαίνει ο πολιτικός αναλυτής Ed Mills (Raymond James) και η πρώην αξιωματούχος Aya Ibrahim, μεγάλες βιομηχανίες των ΗΠΑ δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς τις κινεζικές σπάνιες γαίες. Μια διακοπή στην εφοδιαστική αλυσίδα θα προκαλούσε παγκόσμιο σοκ και θα αποτελούσε πολιτικό εφιάλτη για τον Λευκό Οίκο πριν από τις εκλογές.
Σύγκλιση συμφερόντων στα Στενά του Hormuz
Παρά τις έντονες διαφωνίες, αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχουν και πεδία σύγκλισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Το κυριότερο είναι η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και των εμπορικών ροών στα Στενά του Hormuz, τα οποία έχουν ασφυκτικά περιοριστεί λόγω της πολεμικής σύγκρουσης.
Σε κοινή δήλωση με τον Βασιλιά της Ιορδανίας Abdullah II στο Πεκίνο, ο Xi Jinping ζήτησε την αποκατάσταση της «ομαλής διέλευσης» μέσω των στενών και μια συνολική λύση. Παράλληλα, ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Κίνας Miao Deyu τόνισε ότι η Κίνα είναι ενεργά προσηλωμένη στην προώθηση ειρηνευτικών συνομιλιών. Παρ' όλα αυτά, το Πεκίνο ξεκαθαρίζει μέσω των αναλυτών του ότι δεν προτίθεται να μετατραπεί σε εργαλείο της αμερικανικής στρατηγικής «μέγιστης πίεσης».
Φιάσκο κυρώσεων και ο κίνδυνος για το δολάριο
Η αποτελεσματικότητα της Operation Economic Outcast αμφισβητείται έντονα από οικονομολόγους. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Michigan, Justin Wolfers, παρομοιάζει την κατάσταση με έναν διαιτητή που προσπαθεί να τιμωρήσει έναν παίκτη χόκεϊ που έχει ήδη αποβληθεί. Το Ιράν είναι οικονομικός παρίας εδώ και δεκαετίες, και η επιβολή επιπλέον κυρώσεων εμφανίζει φθίνουσες αποδόσεις, ενώ συχνά συσπειρώνει τον πληθυσμό γύρω από το καθεστώς.
Επιπλέον, υπάρχει ο σοβαρός κίνδυνος του «μπουμερανγκ» για το αμερικανικό νόμισμα. Όπως προειδοποιούν αναλυτές της TD Cowen, η συστηματική μετατροπή του δολαρίου και του διεθνούς δικτύου SWIFT σε γεωπολιτικό όπλο αναγκάζει όλο και περισσότερες χώρες και τράπεζες να αναζητούν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών. Η τάση αυτή απειλεί μακροπρόθεσμα να υπονομεύσει την κυριαρχία του δολαρίου στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Πηγές: CNN, BankingNews.
