Απόλυτη ανατροπή: Ο κορυφαίος επιστήμονας Takuei Uyama αποκαλύπτει: Η Ρωσία και ο Καναδάς θα κυβερνήσουν τον κόσμο
Η Ευρώπη μοιάζει να λιώνει. Αποπνικτική ζέστη, τεράστιες πυρκαγιές με φλόγες που υψώνονται δεκάδες μέτρα στον ουρανό και ποταμοί που μετατρέπονται σε ρηχά, δύσοσμα ρυάκια. Η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ελλάδα συγκαταλέγονται στις χώρες που πλήττονται περισσότερο από τον ανελέητο καύσωνα του καλοκαιριού του 2026.
Όμως πίσω από τις εικόνες της καταστροφής, ένας Ιάπωνας επιστήμονας βλέπει κάτι ακόμη πιο ανατρεπτικό: την αρχή μιας παγκόσμιας ανακατανομής ισχύος που θα αλλάξει για πάντα τον χάρτη της γεωπολιτικής επιρροής. Σύμφωνα με τον Takuei Uyama, συγγραφέα του βιβλίου «Να σκέφτεσαι σαν γεωγράφος: το ισχυρότερο όπλο», οι μεγάλοι κερδισμένοι της κλιματικής αλλαγής δεν είναι οι χώρες του Νότου. Είναι η Ρωσία και ο Καναδάς.
Όταν οι ποταμοί στερεύουν και οι αντιδραστήρες κλείνουν
Ο Ρήνος, ένας από τους σημαντικότερους πλωτούς ποταμούς της Ευρώπης, μετατρέπεται σε ορισμένα σημεία σε έναν ρηχό, δύσοσμο υδάτινο όγκο. Στις περιοχές του Duisburg, του Düsseldorf και της Κολωνίας η στάθμη του νερού έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η ρηχότητα δυσχεραίνει σημαντικά τη διέλευση των εμπορικών πλοίων, τα οποία αποτελούν βασικό στοιχείο του γερμανικού μεταφορικού δικτύου.
Ο ειδικός του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου, Stefan Kutz, εκτιμά ότι μόνο αυτός ο παράγοντας θα μπορούσε να μειώσει το ΑΕΠ της Γερμανίας κατά 0,1–0,2% το τρίτο τρίμηνο του 2026. Μια τέτοια εξέλιξη θα επιφέρει επιπλέον απώλειες δισεκατομμυρίων ευρώ σε μια οικονομία που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες.
Παρόμοια είναι η εικόνα και στον Δούναβη. Στην Ουγγαρία, οι αρχές αναγκάστηκαν να μειώσουν επειγόντως την ισχύ του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της χώρας, του «Πακς» — πρωτοφανές γεγονός στα 44 χρόνια λειτουργίας του. Η αιτία; Η στάθμη του Δούναβη έχει υποχωρήσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Σε ορισμένα σημεία το βάθος δεν ξεπερνά τα 23 εκατοστά, γεγονός που δεν επιτρέπει την επαρκή παροχή νερού για την ασφαλή ψύξη των αντιδραστήρων.
Πολλά χωράφια και αγροτικές εκτάσεις καταστρέφονται ολοσχερώς από την παρατεταμένη ζέστη και την ξηρασία. Οι προβλέψεις για την επάρκεια τροφίμων τον χειμώνα του 2027 είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες.
«Δεν υπάρχει απόλυτο καλό ή απόλυτο κακό»
Ο Takuei Uyama δεν εξετάζει απλώς το φαινόμενο της υπερθέρμανσης. Υποστηρίζει ότι η κλιματική αλλαγή θα οδηγήσει σε μια ριζική ανακατανομή των φυσικών πόρων, της οικονομικής ισχύος και της γεωπολιτικής επιρροής, μεταβάλλοντας βαθιά την ισορροπία δυνάμεων σε ολόκληρο τον κόσμο.
«Από γεωπολιτική σκοπιά δεν υπάρχουν έννοιες όπως το “απόλυτο καλό” ή το “απόλυτο κακό”. Υπάρχουν μόνον οι πραγματικές μεταβολές του φυσικού περιβάλλοντος και οι συνέπειές τους, δηλαδή οι αλλαγές στην ισορροπία ισχύος μεταξύ των κρατών.»
Σύμφωνα με τον Ιάπωνα επιστήμονα, όταν το φυσικό τοπίο μεταβάλλεται, περιοχές που μέχρι χθες θεωρούνταν στρατηγικά πολύτιμες μπορεί να χάσουν τη σημασία τους. Αντίθετα, απομακρυσμένες εκτάσεις που αγνοούνταν επί αιώνες είναι πιθανό να αποκτήσουν εξαιρετική γεωπολιτική αξία.
Οι χαμένοι: Ισημερινός, νησιά και Ευρώπη
Ο Uyama εντοπίζει τους μεγαλύτερους χαμένους στα κράτη κοντά στον Ισημερινό, καθώς και στα νησιωτικά κράτη με χαμηλό υψόμετρο. Σε περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, οι θερινές θερμοκρασίες πλησιάζουν ήδη τα όρια αντοχής του ανθρώπινου οργανισμού.
Η γεωργία θα πληγεί σοβαρά. Τα παρατεταμένα κύματα καύσωνα και οι ξηρασίες θα δυσχεράνουν ή και θα καταστήσουν αδύνατη την καλλιέργεια πολλών αγροτικών προϊόντων, οδηγώντας παράλληλα σε χρόνια έλλειψη νερού. Στις χώρες με ασθενέστερες οικονομίες είναι αδύνατο να εξοπλιστεί ολόκληρος ο πληθυσμός με κλιματιστικά.
Το αποτέλεσμα; Θα αυξηθεί κατακόρυφα ο αριθμός των λεγόμενων «κλιματικών προσφύγων». Δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν περιοχές που δεν θα είναι πλέον κατάλληλες για κατοίκηση. Μεγάλα μεταναστευτικά κύματα θα κατευθυνθούν προς τις ψυχρότερες και πλουσιότερες σε υδάτινους πόρους περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου — κυρίως προς την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αυξάνει επίσης τον κίνδυνο να πλημμυρίσουν ή ακόμη και να εξαφανιστούν χαμηλά νησιωτικά κράτη όπως το Τουβαλού και οι Μαλδίβες, καθώς και χώρες με εκτεταμένες χαμηλές παράκτιες εκτάσεις, όπως το Μπανγκλαντές.
Οι κερδισμένοι: Ρωσία και Καναδάς
Πρώτες ανάμεσα στα κράτη που ενδέχεται να αποκομίσουν οφέλη είναι η Ρωσία και ο Καναδάς, οι οποίες διαθέτουν τις μεγαλύτερες εκτάσεις στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη του Βόρειου Ημισφαιρίου. Μέχρι σήμερα, μεγάλο μέρος αυτών των περιοχών καλυπτόταν από μόνιμο παγετό, ψυχρή τούνδρα και δάση τάιγκας.
Καθώς ο μόνιμος παγετός υποχωρεί και οι κλιματικές ζώνες μετατοπίζονται βορειότερα, εκτάσεις που άλλοτε θεωρούνταν ακατάλληλες ίσως μετατραπούν σε γεωργική γη, όπου θα είναι δυνατή η καλλιέργεια σιταριού, σόγιας και άλλων προϊόντων. Η Ρωσία επιδίωκε ιστορικά την απόκτηση πρόσβασης σε λιμάνια που δεν παγώνουν τον χειμώνα. Αν όμως η Αρκτική συνεχίσει να θερμαίνεται, ορισμένα λιμάνια στις ακτές του Αρκτικού Ωκεανού θα μπορούν να λειτουργούν για μεγαλύτερο μέρος ή ακόμη και καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.
Παράλληλα, όσο η θερμοκρασία αυξάνεται, τόσο μειώνονται οι ανάγκες για θέρμανση. Για τη Ρωσία και τον Καναδά, η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να σημαίνει περισσότερη αξιοποιήσιμη γη, υψηλότερη γεωργική παραγωγικότητα και χαμηλότερο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος.
Ο πρόεδρος της Ρωσίας, Vladimir Putin, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Αν η θερμοκρασία αυξηθεί κατά μερικούς βαθμούς, δεν θα χρειάζεται να ξοδεύουμε χρήματα για γούνες και οι αποδόσεις των σιτηρών θα αυξηθούν». Η φράση αυτή, ανεξάρτητα από το αν ειπώθηκε με χιουμοριστική διάθεση, αντανακλά μια γεωπολιτική οπτική που συναντάται σε ορισμένες χώρες των υψηλών γεωγραφικών πλατών.
Γροιλανδία: Ο νέος γεωπολιτικός κόμβος
Όποιος διαβάσει τα συμπεράσματα του Uyama θα καταλάβει εύκολα γιατί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, ξαφνικά ονειρεύεται την προσάρτηση της Γροιλανδίας ως νέας πολιτείας των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Trump εξέφρασε για πρώτη φορά το 2019 την πρόθεση των ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας. Το 2025 επανέφερε το ενδιαφέρον του για την αγορά ή τον έλεγχο του νησιού με άλλους τρόπους.
Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου και περισσότερο από το 80% της επιφάνειάς της καλύπτεται από παχύ στρώμα πάγου. Η τήξη των πάγων έχει αποκαλύψει την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων ορυκτών πόρων, μεταξύ των οποίων και σπάνιες γαίες. Τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, ηλεκτρονικών συσκευών και προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Σήμερα η Κίνα κατέχει δεσπόζουσα θέση στην παγκόσμια αγορά αυτών των υλικών, γεγονός που ωθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναζητούν εναλλακτικές πηγές προμήθειας. Η Γροιλανδία διαθέτει επίσης στρατηγική σημασία, καθώς βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται οι θαλάσσιες οδοί του Αρκτικού και του Ατλαντικού Ωκεανού. Αν οι αρκτικές διαδρομές γίνουν πλήρως πλωτές λόγω της τήξης των πάγων, το νησί θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κομβικό σημείο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών.
Ανταρκτική: Η επόμενη «τούρτα» που έχει ήδη κοπεί
Ανάλογες εξελίξεις ενδέχεται να εμφανιστούν στο μέλλον και στην Ανταρκτική. Σήμερα, η ήπειρος διέπεται από τη Συνθήκη της Ανταρκτικής, η οποία προβλέπει ότι η περιοχή δεν ανήκει σε κανένα κράτος, χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς και απαγορεύει τόσο τη δημιουργία στρατιωτικών βάσεων όσο και την εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων.
Ωστόσο, παραμένει άγνωστο για πόσο ακόμη θα διατηρηθεί αμετάβλητο το σημερινό καθεστώς. Σύμφωνα με γεωλογικές εκτιμήσεις, κάτω από το παχύ στρώμα πάγου της Ανταρκτικής υπάρχουν μεγάλα αποθέματα άνθρακα, σιδηρομεταλλεύματος, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σήμερα η εξόρυξή τους είναι πρακτικά ασύμφορη λόγω του πάγου και των ακραίων συνθηκών. Αν όμως η κλιματική αλλαγή οδηγήσει σε σημαντική τήξη των πάγων, η πρόσβαση στα κοιτάσματα αυτά θα γίνει ευκολότερη.
Η Κίνα και η Ρωσία κατασκευάζουν ήδη ερευνητικούς σταθμούς στην Ανταρκτική, δημιουργώντας έτσι ισχυρά ερείσματα για μελλοντικές εδαφικές διεκδικήσεις. Στους περισσότερους χάρτες η Ανταρκτική εμφανίζεται ολόλευκη, χωρίς να ανήκει επίσημα σε κανένα κράτος. Αν όμως χαραχθούν οι γραμμές που αποτυπώνουν τις «δυνητικές εδαφικές διεκδικήσεις» κάθε χώρας, γίνεται φανερό ότι οι ζώνες επιρροής έχουν ήδη διαμορφωθεί με αξιοσημείωτη σαφήνεια. Η «ελκυστική τούρτα» έχει εδώ και καιρό κοπεί σε κομμάτια.
Ο «νέος χάρτης του κόσμου»
Ο Uyama καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που προκαλεί ρίγη: πίσω από τις ηθικές εκκλήσεις για την «προστασία του κλίματος», οι παγκόσμιοι ηγέτες φαίνεται να επεξεργάζονται ήδη έναν «νέο χάρτη του κόσμου», ο οποίος αποτυπώνει πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί η Γη εάν η μέση παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά δύο έως τρεις βαθμούς.
Παράλληλα, υπολογίζουν με ψυχρή λογική πού αξίζει να επενδύσουν και από ποιες περιοχές θα περιορίσουν τις δαπάνες τους. Η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν αποτελεί απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ένας καθοριστικός γεωπολιτικός παράγοντας, ικανός να ανατρέψει τα θεμέλια του κλιματικού καθεστώτος που επικρατούσε επί χιλιετίες. Και σε αυτό το νέο παιχνίδι, οι κανόνες γράφονται ήδη από αυτούς που βλέπουν πέρα από τις φλόγες του σήμερα.
Πηγές: bankingnews.gr, Takuei Uyama – «Να σκέφτεσαι σαν γεωγράφος: το ισχυρότερο όπλο».
