Ο άνθρωπος που έσβησε τη Σπάρτη από το χάρτη: «Τα ισοπέδωσα όλα, δεν απέμεινε λίθος επί λίθου»

Ο άνθρωπος ήταν σίγουρα τρελός… «δεν άφησα λίθον επί λίθου» έγραφε. «Σκόρπισα στον άνεμο τη στάχτη του Αγησίλαου, μπήκα στον τάφο του Ορέστη, ξεθεμελίωσα τη Σπάρτη… οι Έλληνες λύσσαξαν», φώναζε περιχαρής. Όμως εκείνοι που τον έστειλαν εδώ, μόνο τρελοί δεν ήταν. Ο λόγος για τον Γάλλο Αββά Φουρμόντ, έναν από τους πιο επικίνδυνους βανδάλους των ελληνικών αρχαιοτήτων.

Γεννημένος το 1690, ο Φουρμόντ σπούδασε ελληνικά, εβραϊκά και συριακά, έγινε κληρικός και καθηγητής, και το 1724 ανακηρύχθηκε μέλος της Ακαδημίας Επιγραφών και Καλών Τεχνών στη Γαλλία. Λίγα χρόνια αργότερα, ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΕ’ τον έστειλε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία με αποστολή να συλλέξει χειρόγραφα και αρχαιότητες για τη Γαλλία – με κάθε μέσο.

{inAds}

Με φιρμάνι στα χέρια και απόλυτη ασυδοσία

Τον Φεβρουάριο του 1729, ο Φουρμόντ έφτασε στην Κωνσταντινούπολη και εφοδιάστηκε με σουλτανικό φιρμάνι του Αχμέτ Γ’, που του έδινε το δικαίωμα να «ερευνήσει» όποιους αρχαιολογικούς χώρους ήθελε. Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι μπορούσε να σκάψει, να γκρεμίσει και να πάρει ό,τι ήθελε, χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο.

Πρώτος σταθμός του στην Ελλάδα ήταν η Αθήνα και στη συνέχεια, με τον «Παυσανία» στο χέρι, πέρασε από Τροιζήνα, Αργολίδα, Κορινθία, Αρκαδία, Αχαΐα και όλη την Πελοπόννησο. Όπως σημειώνει ο Κυριάκος Σιμόπουλος, ο Γάλλος ιερωμένος «διήλθε την κυρίως Ελλάδα, όχι μελετώντας, αλλά καταστρέφοντας συστηματικά σπάνιες αρχαιότητες».

«Τα ισοπέδωσα όλα, δεν απέμεινε λίθος επί λίθου»

Σε επιστολή του τον Απρίλιο του 1730 προς τον φίλο του Φρενέ, ο Φουρμόντ καυχιέται: «Τα ισοπέδωσα όλα, τα εκθεμελίωσα όλα… δεν απέμεινε πλέον λίθος επί λίθου…». Περιγράφει συνεργεία με δεκάδες εργάτες που γκρέμιζαν τείχη, κύλιζαν πέτρες ως τον Ευρώτα και κατέστρεφαν τη Σπάρτη και τις Αμύκλες.

{inAds}

Επί 53 συνεχόμενες ημέρες, δεν άφησε «λίθον επί λίθου» σε Μυστρά, Σπάρτη και Αμύκλες. Ξήλωσε εντοιχισμένες επιγραφές, κατεδάφισε τμήματα των μεσαιωνικών τειχών, ανέσκαψε τάφους και ναούς, αποκομίζοντας εκατοντάδες επιγραφές και αρχαία μάρμαρα για τη Γαλλία. Η ζημιά στην αρχαιολογική έρευνα της περιοχής ήταν ανυπολόγιστη.

Η μανία του για καταστροφή και «δόξα»

Ο ίδιος ομολογεί ότι δεν ήθελε να αφήσει τίποτα όρθιο: «Δεν θέλω να αφήσω λίθο επί λίθου…». Καυχιέται ότι σκόρπισε «στους ανέμους τη στάχτη του Αγησιλάου», ότι μπήκε στον τάφο του Λύσανδρου και ότι ανακάλυψε τον τάφο του Ορέστη. Θεωρούσε πως έτσι θα «δόξαζε» την αποστολή του και θα εντυπωσίαζε τους σοφούς της Ευρώπης.

Σε άλλη επιστολή του, προς τον πρεσβευτή της Γαλλίας, δικαιολογεί την καταστροφή της Σπάρτης ως «εκδίκηση» επειδή οι Μανιάτες δεν τον βοήθησαν και τους αποκαλεί «σκυλολόι». Γράφει ότι οι Βενετοί σεβάστηκαν τα μνημεία, αλλά εκείνος «δεν έκρινε ότι έπρεπε να έχει τέτοιο σεβασμό» και γι’ αυτό «ισοπέδωσε» την πόλη.

{inAds}