Τάφος 4.400 ετών στη Δυτική Σαχάρα: Τι έκρυβε το πέτρινο μνημείο των 54,5 μέτρων
Ένας πέτρινος τάφος μήκους 54,5 μέτρων στη Δυτική Σαχάρα έδωσε στους αρχαιολόγους κάτι που έλειπε μέχρι σήμερα: την πρώτη ασφαλή, απόλυτη χρονολόγηση αυτού του ιδιαίτερου τύπου ταφικού μνημείου στην περιοχή του Ατλαντικού της Σαχάρας.
Η ταφή χρονολογείται, σύμφωνα με δύο αναλύσεις ραδιοχρονολόγησης, σε διάστημα περίπου 4.417 έως 4.100 βαθμονομημένων ετών πριν από σήμερα. Στο εσωτερικό του μνημείου βρέθηκαν τα οστά ενός ανθρώπου και τέσσερις μικρές χάντρες από κέλυφος αυγού στρουθοκαμήλου.
Τα ευρήματα παρουσιάζονται σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό African Archaeological Review. Την έρευνα πραγματοποίησε ομάδα του Πανεπιστημίου της Χιρόνα σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού των Σαχράουι.
Ένα μνημείο με δύο πέτρινες «κεραίες»
Ο τάφος βρίσκεται στην περιοχή Wadi Lawash el Telli, κοντά στον μεγάλο αρχαιολογικό χώρο με βραχογραφίες Sluguilla Lawash, στη βόρεια Δυτική Σαχάρα. Οι ερευνητές τον κατατάσσουν στα λεγόμενα «antennae tumuli» — τύπο ταφικού μνημείου που αποτελείται από έναν κεντρικό τύμβο και δύο επιμήκεις πέτρινες κατασκευές που εκτείνονται από αυτόν σαν κεραίες.
Το μνημείο έχει συνολικό μήκος 54,5 μέτρα. Ο κεντρικός, ελλειπτικός τύμβος έχει διαστάσεις περίπου 12,5 επί 10 μέτρα και ύψος μικρότερο από τρία μέτρα. Οι δύο πέτρινες προεκτάσεις ξεκινούν από τις άκρες του και εκτείνονται προς τα ανατολικά. Η κατασκευή έγινε με τοπικούς ασβεστολιθικούς λίθους, χωρίς κονίαμα.
Η ανασκαφή έγινε το 2018. Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τον χώρο της ταφής κάτω από μεγάλες ασβεστολιθικές πλάκες, οι οποίες κάλυπταν τα οστά. Η διατήρηση των καταλοίπων ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι συνθήκες στο ξηρό περιβάλλον είχαν κάνει τα οστά εύθραυστα και σε μεγάλο βαθμό διαλυμένα.
Η ταφή και οι τέσσερις χάντρες
Τα ευρήματα δείχνουν ότι στο μνημείο είχε ταφεί ένα άτομο, το οποίο οι ερευνητές εκτιμούν ότι ήταν περίπου 25 έως 35 ετών. Η εκτίμηση βασίζεται κυρίως στη φθορά των δοντιών. Το φύλο δεν ήταν δυνατό να προσδιοριστεί, καθώς δεν διατηρήθηκαν σε κατάλληλη κατάσταση τα ανατομικά στοιχεία που θα επέτρεπαν ασφαλές συμπέρασμα.
Τα οστά βρέθηκαν σε ύπτια θέση, με το κεφάλι προς τον νότο. Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης τέσσερις δακτυλιοειδείς χάντρες φτιαγμένες από κέλυφος αυγού στρουθοκαμήλου. Πιθανότατα αποτελούσαν προσωπικό στολίδι του νεκρού, αν και οι ερευνητές σημειώνουν ότι παρόμοιες χάντρες απαντώνται ευρύτερα στην προϊστορία της περιοχής και δεν αρκούν από μόνες τους για να προσδιοριστεί η πολιτισμική ταυτότητα του ανθρώπου.
Πώς χρονολογήθηκε ο τάφος
Η ηλικία του μνημείου προσδιορίστηκε με δύο αναλύσεις ραδιοχρονολόγησης AMS σε δείγματα ανθρώπινων οστών. Τα αποτελέσματα τοποθετούν την ταφή ανάμεσα σε περίπου 4.417 και 4.100 βαθμονομημένα έτη πριν από σήμερα. Στη συγκεκριμένη επιστημονική μέτρηση, το «πριν από σήμερα» υπολογίζεται συμβατικά από το 1950.
Οι δύο μετρήσεις συμφωνούν μεταξύ τους και, σύμφωνα με τους ερευνητές, προσφέρουν ισχυρή βάση για τη χρονολόγηση. Η μελέτη αναφέρει ότι πρόκειται για την πρώτη απόλυτη χρονολόγηση ενός «antennae tumulus» στην περιοχή του Ατλαντικού της Σαχάρας. Έτσι, το εύρημα προσθέτει ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο στη μελέτη των προϊστορικών ταφικών μνημείων της περιοχής.
Η σημασία της ανακάλυψης δεν βρίσκεται μόνο στην ηλικία του τάφου. Μέχρι σήμερα, η χρονολόγηση και η λειτουργία αυτών των μνημείων παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό ασαφείς. Η ανασκαφή επιβεβαιώνει ότι το συγκεκριμένο μνημείο χρησιμοποιήθηκε για ταφή και προσφέρει στοιχεία για τις ταφικές πρακτικές της ύστερης Νεολιθικής περιόδου στη Δυτική Σαχάρα.
Παράλληλα, οι ίδιοι οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Οι λιγοστές χάντρες δεν προσδιορίζουν από μόνες τους την ταυτότητα της κοινότητας, ενώ ένα μόνο ταφικό σύνολο δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί κατασκευάζονταν τέτοια μεγάλα πέτρινα μνημεία ή πώς εξελίχθηκαν οι ταφικές παραδόσεις στην ευρύτερη περιοχή.
Πηγή: Joaquim Soler και συνεργάτες, «Chronology and Funerary Practices Associated with Antennae Tumuli in Western Sahara», African Archaeological Review, δημοσίευση 20 Οκτωβρίου 2026. DOI: 10.1007/s10437-026-09666-8.
