Η Ουκρανία ζητά από την ΕΕ τα 210 δισ. ευρώ από τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια
Να προχωρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών κρατικών αποθεματικών ζητά ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα. Σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε στο Politico, υποστηρίζει ότι τα κεφάλαια πρέπει να ενισχύσουν την άμυνα και την ανάκαμψη της χώρας του.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται περίπου 210 δισ. ευρώ από τα συνολικά 300 δισ. ευρώ ρωσικών κρατικών αποθεματικών που έχουν ακινητοποιήσει οι χώρες της G7. Το Κίεβο ζητά να εξεταστεί η χρήση των ίδιων των κεφαλαίων και όχι μόνο των έκτακτων εσόδων που αυτά παράγουν. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για απόφαση της ΕΕ να παραδώσει 210 δισ. ευρώ στην Ουκρανία: η αξιοποίησή τους παραμένει πολιτικό αίτημα και δεν έχει εγκριθεί.
Το επιχείρημα του Κιέβου: οι ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες
Ο Σιμπίχα επικαλείται στοιχεία για τον σχεδιαζόμενο ρωσικό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με το άρθρο του, η Ρωσία προβλέπει στρατιωτικές δαπάνες περίπου 180 δισ. ευρώ για το 2027, πάνω από 40% υψηλότερες από τις αντίστοιχες πιστώσεις του 2026. Ο ίδιος αναφέρει ότι το σχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει συνολικά 669 δισ. ευρώ για άμυνα και ασφάλεια την τριετία 2027–2029.
Τα ποσά αυτά παρουσιάζονται από τον Ουκρανό υπουργό ως στοιχεία του σχεδίου προϋπολογισμού και όχι ως οριστικές δαπάνες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Ο Σιμπίχα υποστηρίζει ότι η αύξηση δείχνει πως η Μόσχα προετοιμάζεται να συνεχίσει τη στρατιωτική της προσπάθεια και ότι η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία πρέπει να ενισχυθεί.
Τα 210 δισ. ευρώ δεν είναι τα ίδια με τα έσοδα από τόκους
Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή πολιτική έχει επικεντρωθεί κυρίως στα έκτακτα έσοδα που προκύπτουν από τα ακινητοποιημένα ρωσικά κεφάλαια. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης ανακοίνωσε ότι τον Αύγουστο του 2026 η ΕΕ έλαβε 1,4 δισ. ευρώ από τέτοια έσοδα, τα οποία διατίθενται για τη στήριξη της Ουκρανίας. Τα ίδια τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία παραμένουν δεσμευμένα.
Η πρόταση του Σιμπίχα πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: ζητά να εξεταστεί η αξιοποίηση του αρχικού κεφαλαίου, όχι μόνο των κερδών που προκύπτουν από αυτό. Το 2024, η G7 είχε συμφωνήσει σε δάνεια περίπου 50 δισ. δολαρίων προς την Ουκρανία, τα οποία συνδέονται με μελλοντικά έσοδα από τα παγωμένα ρωσικά αποθεματικά. Πρόκειται για διαφορετικό μηχανισμό από τη μεταφορά ή χρήση του ίδιου του κεφαλαίου.
Γιατί βρίσκεται στο επίκεντρο η Euroclear και το Βέλγιο
Μεγάλο μέρος των ρωσικών αποθεματικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην Euroclear, χρηματοπιστωτικό οργανισμό με έδρα το Βέλγιο. Για τον λόγο αυτό, μια απόφαση για αξιοποίηση των κεφαλαίων εγείρει ζητήματα νομικής ευθύνης και πιθανών αντιποίνων, με το Βέλγιο να βρίσκεται ιδιαίτερα εκτεθειμένο.
Ο Σιμπίχα αναφέρει ότι το ουκρανικό υπουργείο Οικονομικών έχει προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να τεθούν τα αποθεματικά υπό συλλογικό ευρωπαϊκό έλεγχο. Κατά την πρόταση, οι αποφάσεις και οι πιθανές ευθύνες θα πρέπει να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να μη σηκώσει δυσανάλογο βάρος ένα μόνο κράτος.
Στο άρθρο του υποστηρίζει ότι η πρόταση δεν προβλέπει μεταβίβαση της κυριότητας των κεφαλαίων στην Ουκρανία. Περιγράφει ένα πλαίσιο στο οποίο ο νομικός τίτλος θα παραμείνει σε ευρωπαϊκά ελεγχόμενο σχήμα, ενώ η Ουκρανία θα λάβει χρηματοδότηση. Πρόκειται για τη θέση του Κιέβου και όχι για ήδη συμφωνημένο ευρωπαϊκό σχέδιο.
Οι ενστάσεις για το διεθνές δίκαιο και τον ρόλο του ευρώ
Η αξιοποίηση του κεφαλαίου προκαλεί αντιρρήσεις που αφορούν την κρατική ασυλία και τη διάκριση ανάμεσα στην ακινητοποίηση και την οριστική δήμευση περιουσιακών στοιχείων. Στο άρθρο του, ο Σιμπίχα επιχειρηματολογεί ότι η χρήση των κεφαλαίων μπορεί να σχεδιαστεί ως αναστρέψιμο μέτρο και συνδέει την πρόταση με την υποχρέωση της Ρωσίας να αποζημιώσει για τις ζημιές του πολέμου.
Άλλες ανησυχίες αφορούν πιθανές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη προς το ευρώ, την απώλεια ενός διαπραγματευτικού μέσου σε μελλοντικές συνομιλίες και το ενδεχόμενο ρωσικών αντιποίνων σε περιουσιακά στοιχεία δυτικών εταιρειών. Ο Ουκρανός υπουργός απορρίπτει τις ενστάσεις αυτές ως λόγο αδράνειας και ζητά κοινές ευρωπαϊκές νομικές εγγυήσεις. Ωστόσο, η αντιμετώπισή τους αποτελεί βασικό μέρος της συζήτησης και δεν έχει κριθεί οριστικά.
Τέσσερις χώρες ζητούν να ξανανοίξει η συζήτηση
Ο Σιμπίχα αναφέρει ότι η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πολωνία απευθύνθηκαν στα τέλη Αυγούστου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας να επανεξεταστεί η πλήρης αξιοποίηση των ακινητοποιημένων ρωσικών αποθεματικών.
Το Κίεβο ζητά να δημιουργηθεί μόνιμος μηχανισμός διαβούλευσης με νομικούς και χρηματοοικονομικούς ειδικούς. Ο στόχος, σύμφωνα με τον Ουκρανό υπουργό, είναι να διαμορφωθεί συγκεκριμένη ευρωπαϊκή πρόταση και να κατανεμηθούν οι πιθανοί κίνδυνοι μεταξύ των κρατών.
Η παρέμβαση του Σιμπίχα στο Politico είναι μέρος της προσπάθειας της ουκρανικής κυβέρνησης να πείσει την ΕΕ να περάσει από τη χρήση των εσόδων των παγωμένων κεφαλαίων στη συζήτηση για το ίδιο το κεφάλαιο. Το αν θα προχωρήσει μια τέτοια κίνηση παραμένει ανοιχτό, καθώς απαιτούνται πολιτικές και νομικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Πηγές: Politico — άρθρο γνώμης του Ουκρανού ΥΠΕΞ Αντρίι Σιμπίχα · Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης — έσοδα από τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία · Euroclear — ενημέρωση για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα.
