Ελ Νίνιο: Προειδοποίηση του ΟΗΕ για «τέλεια καταιγίδα» φτώχειας.
Μια «τέλεια καταιγίδα» από ακριβότερη ενέργεια και τρόφιμα, αυξημένο κόστος δανεισμού και ένα ισχυρό Ελ Νίνιο απειλεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις αναπτυσσόμενες χώρες. Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP ) προειδοποιεί ότι η σύγκλιση αυτών των πιέσεων θα μπορούσε να οδηγήσει ξανά στη φτώχεια δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Η προειδοποίηση περιλαμβάνεται στην έκθεση No Time to Recover, που δημοσίευσε το UNDP ενόψει των ετήσιων συνόδων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ. Ο οργανισμός επισημαίνει ότι πολλές κυβερνήσεις δυσκολεύονται πλέον να προστατεύσουν τα νοικοκυριά από το αυξημένο κόστος ζωής, καθώς τα δημοσιονομικά περιθώριά τους περιορίζονται.
«Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια τέλεια καταιγίδα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει ξανά στη φτώχεια δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους», δήλωσε ο επικεφαλής του UNDP, Αλεξάντερ Ντε Κρόο. Όπως προειδοποίησε, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και τροφίμων αφήνουν πολλές οικογένειες χωρίς οικονομικό περιθώριο για να αντεπεξέλθουν σε νέες ανατιμήσεις.
Οι τρεις πιέσεις που εντείνονται ταυτόχρονα
Η πρώτη πίεση είναι η άνοδος των τιμών της ενέργειας. Οι ανατιμήσεις στα καύσιμα αυξάνουν το κόστος μεταφορών και παραγωγής, ενώ μεταφέρονται και στις τιμές των τροφίμων. Σύμφωνα με το UNDP, το πετρέλαιο ξεπέρασε ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι, εντείνοντας την πίεση σε χώρες που εισάγουν μεγάλο μέρος της ενέργειάς τους.
Η δεύτερη είναι το αυξημένο κόστος δανεισμού. Οι αναπτυσσόμενες χώρες καλούνται να διαθέσουν μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων τους για την εξυπηρέτηση του χρέους, αφήνοντας λιγότερους πόρους για την υγεία, την εκπαίδευση και την κοινωνική προστασία. Σύμφωνα με την έκθεση, η διάμεση αναπτυσσόμενη χώρα δαπανά περίπου το 9,5% των κρατικών εσόδων της για τόκους — το υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων 25 ετών.
Η τρίτη πίεση αφορά το Ελ Νίνιο. Το UNDP αναφέρει ότι το φαινόμενο διαμορφώνεται ως ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί και θα μπορούσε να επηρεάσει σοβαρά τις αγροτικές παραγωγές και τα συστήματα τροφίμων σε περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανά περιοχή και μπορεί να περιλαμβάνουν έντονες βροχοπτώσεις, πλημμύρες, ξηρασίες και ακραίες θερμοκρασίες.
Έως 130 εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν από τις ανατιμήσεις
Το UNDP εκτιμά ότι, αν οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων είχαν μετακυλιστεί πλήρως στους καταναλωτές, περίπου 130 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι θα είχαν οδηγηθεί στη φτώχεια μέσα στη χρονιά. Πρόκειται για εκτίμηση σχετικά με το τι θα μπορούσε να έχει συμβεί χωρίς τα μέτρα προστασίας που εφαρμόζουν οι κυβερνήσεις· δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ήδη φτωχοποιηθεί.
Οι κυβερνήσεις έχουν χρησιμοποιήσει επιδοτήσεις, όρια στις τιμές και φορολογικές ελαφρύνσεις για να περιορίσουν το βάρος στους πολίτες. Ωστόσο, το κόστος τέτοιων παρεμβάσεων αυξάνεται. Το UNDP εκτιμά ότι οι παγκόσμιες επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια φέτος, με αποτέλεσμα αρκετές χώρες να δυσκολεύονται να συνεχίσουν την ίδια πολιτική.
Ο Ντε Κρόο προειδοποίησε ότι οι κυβερνήσεις βρίσκονται μπροστά σε δύσκολες επιλογές: είτε να περιορίσουν τη στήριξη προς τους φτωχότερους είτε να στερήσουν πόρους από ευρύτερα αναπτυξιακά προγράμματα.
Έκκληση για οικονομική στήριξη με προσιτούς όρους
Το UNDP ζητά από τη διεθνή κοινότητα, τους πολυμερείς δανειστές και τους δωρητές να διευρύνουν την πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών σε χρηματοδότηση με προσιτούς όρους. Ο στόχος, σύμφωνα με τον οργανισμό, είναι να μπορέσουν οι κυβερνήσεις να συνεχίσουν να στηρίζουν τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, χωρίς να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά τους.
Ο επικεφαλής του UNDP σημείωσε ότι μια συνολική ελάφρυνση του χρέους θα μπορούσε να πάρει μήνες για να διαπραγματευτεί, ενώ οι ανάγκες των χωρών είναι άμεσες. Γι’ αυτό η έκθεση δίνει έμφαση στην ταχύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, παράλληλα με στοχευμένα μέτρα στήριξης για τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο.
Η πολυδιάστατη φτώχεια αυξήθηκε για πρώτη φορά από το 2010
Ξεχωριστή έκθεση του UNDP και της Oxford Poverty and Human Development Initiative καταγράφει ότι ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε πολυδιάστατη φτώχεια έφτασε τα 1,2 δισεκατομμύρια. Είναι η πρώτη αύξηση από τότε που ξεκίνησε ο σχετικός δείκτης το 2010 και αντιστοιχεί σε 51,5 εκατομμύρια περισσότερους ανθρώπους από την προηγούμενη ενημέρωση.
Ο δείκτης δεν εξετάζει μόνο το εισόδημα, αλλά και στερήσεις στην υγεία, την εκπαίδευση και τις συνθήκες διαβίωσης, όπως η πείνα, η διακοπή της φοίτησης και η έλλειψη καθαρού νερού ή ηλεκτρικού ρεύματος. Πάνω από τους μισούς ανθρώπους που καταγράφονται σε πολυδιάστατη φτώχεια είναι παιδιά.
Το UNDP διευκρινίζει ότι μέρος της αύξησης σχετίζεται με την πληθυσμιακή αύξηση και με την επικαιροποίηση των εκτιμήσεων σε χώρες όπου δεν υπήρχαν νέα στοιχεία ερευνών. Ταυτόχρονα, η έκθεση επισημαίνει ότι η πρόοδος είναι δυνατή: 33 χώρες έχουν μειώσει στο μισό την τιμή του δείκτη πολυδιάστατης φτώχειας σε λιγότερα από 15 χρόνια.
Πηγές: UNDP — έκθεση για τις αλληλοεπικαλυπτόμενες κρίσεις ενέργειας, χρέους και Ελ Νίνιο · The Guardian — οι προειδοποιήσεις για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες · UNDP — αύξηση της πολυδιάστατης φτώχειας για πρώτη φορά από το 2010 · Παγκόσμια Τράπεζα — ημερομηνίες και τόπος των ετήσιων συνόδων του 2026.
