Ραγδαίες εξελίξεις: Η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο - Τι σημαίνει αυτο για την Ελλάδα

Επιμέλεια: Hellas-Now

Σε μια ιστορική και εξαιρετικά κρίσιμη γεωπολιτική εξέλιξη, η οποία ανατρέπει πλήρως τις ισορροπίες δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο, το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης (Βουλή των Αντιπροσώπων), που εδρεύει στο Τομπρούκ και τελεί υπό την επιρροή του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, προχώρησε στην ομόφωνη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών του 2019. Παράλληλα, το νομοθετικό σώμα αποφάσισε την πλήρη άρση του μποϊκοτάζ και την ακύρωση της διακοπής των διπλωματικών και πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα, τα οποία είχαν επιβληθεί το 2020.

Η εξέλιξη αυτή συνιστά θεαματική στροφή 180 μοιρών από την ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης, η οποία για σειρά ετών απορρίπτοντας κατηγορηματικά τη συμφωνία που είχε υπογραφεί από την τότε αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Τρίπολης. Η κίνηση αυτή προκαλεί έντονο συναγερμό στην Αθήνα και τη Λευκωσία, καθώς μεταβάλλει άρδην το νομικό και διπλωματικό τοπίο στην περιοχή.

Ομόφωνη επικύρωση στο Τομπρούκ και το παρασκήνιο της συμφωνίας

Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις από τη Βεγγάζη, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε το μνημόνιο αφού εξειδικευμένες κοινοβουλευτικές επιτροπές παρουσίασαν αναλυτική έκθεση για τις διατάξεις, το νομικό πλαίσιο και τα προσδοκώμενα οφέλη της συμφωνίας. Όπως δήλωσε η λιβύα βουλευτής Αΐσα αλ-Ταμπαλκί στο πρακτορείο Reuters, η απόφαση ελήφθη με πλήρη ομοφωνία, ακυρώνοντας επίσημα τις αποφάσεις απόρριψης που είχαν ληφθεί πριν από έξι χρόνια.

Τοποθετούμενος επί του θέματος, ο λιβύος βουλευτής Ταρέκ αλ-Τζερούσι υπογράμμισε με νόημα: «Ορισμένες χώρες μπορεί να ενοχληθούν ή να δυσαρεστηθούν από αυτή τη συμφωνία, αλλά αυτό που προέχει και μετράει για εμάς είναι το εθνικό μας συμφέρον». Ο ίδιος πρόσθεσε πως η επικύρωση ενισχύει τη θέση της Λιβύης ως κομβικού πολιτικού, στρατιωτικού και οικονομικού εταίρου απέναντι σε ισχυρές περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις.

Από την ένοπλη σύγκρουση στη στρατηγική συμμαχία: Η μεταστροφή του Χαφτάρ

Η άρση των πολιτικών περιορισμών εδραιώνει μια βαθιά στρατηγική στροφή που βρισκόταν σε εξέλιξη από το περασμένο έτος, στηριζόμενη σε πυκνές απευθείας επαφές μεταξύ της Άγκυρας και του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) του Χαφτάρ. Η προσέγγιση αυτή είχε επισφραγιστεί ήδη από τον περασμένο Ιούλιο με μια ευρεία στρατιωτική συμφωνία, η οποία προέβλεπε τον εκσυγχρονισμό στρατιωτικών εγκαταστάσεων και την εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων επιτήρησης στην ανατολική Λιβύη.

Η εξέλιξη αυτή κρίνεται ως ιδιαίτερα εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς το ιστορικό υπόβαθρο της λιβυκής κρίσης. Κατά την περίοδο 2019-2020, η Τουρκία είχε επέμβει δυναμικά στην Τρίπολη με την αποστολή drones, τεθωρακισμένων και στρατιωτικών συμβούλων, αποτρέποντας την κατάληψη της πρωτεύουσας από τις δυνάμεις του LNA. Σήμερα, επτά χρόνια μετά, διεξάγονται συζητήσεις ακόμη και για μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία σε υποδομές που ελέγχονται από την πλευρά Χαφτάρ, γεγονός που δείχνει την πρόθεση της Άγκυρας να διασφαλίσει τα μακροπρόθεσμα γεωπολιτικά και οικονομικά της συμφέροντα ανεξάρτητα από τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη.

Οι αλυσιδωτές επιπτώσεις για την ελληνική διπλωματία

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών είχε καταδικαστεί αμέσως από την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο ως κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS). Η Αθήνα τόνιζε σταθερά ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών –με κυριότερο αυτό της Κρήτης– εξαφανίζοντας την υφαλοκρηπίδα τους.

Ωστόσο, η επικύρωση της συμφωνίας από το εκλεγμένο κοινοβούλιο του Τομπρούκ στερεί από την ελληνική διπλωματία ένα κεντρικό επιχείρημα, καθώς η ελληνική πλευρά υπογράμμιζε διεθνώς ότι το μνημόνιο στερείται νομικής ισχύος διότι δεν είχε εγκριθεί από το αρμόδιο νομοθετικό σώμα της Λιβύης. Με την εξέλιξη αυτή, η Τουρκία επιχειρεί να νομιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης, δημιουργώντας νέα τετελεσμένα.

Νέα γεωπολιτική σκακιέρα στην Ανατολική Μεσόγειο

Η πλήρης επαναπσέγγιση της Τουρκίας με το στρατόπεδο της Ανατολικής Λιβύης αναδιατάσσει το πλέγμα των συμμαχιών στην περιοχή. Παραδοσιακοί υποστηρικτές του Χαφτάρ, όπως η Αίγυπτος, παρακολουθούν τις εξελίξεις με προβληματισμό, καθώς η Άγκυρα καταφέρνει να αποκτήσει προσβάσεις και επιρροή σε ολόκληρη τη λιβυκή επικράτεια.

Η Αθήνα καλείται πλέον να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική της απέναντι στις εξελίξεις στη Λιβύη, ενισχύοντας τις διεθνείς της συμμαχίες και αξιοποιώντας το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, σε μια περίοδο που η Άγκυρα δείχνει αποφασισμένη να τσιμεντώσει την παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο.

πηγές 

• Al Jazeera
• eKathimerini
• Anadolu Agency (AA)
• The Star
• Reuters / Internazionale