Πολιτικός σεισμός στη Γερμανία: Ιστορική νίκη AfD στη Σαξωνία - Anhalt με 44,5%, κατάρρευση CDU στο 18,5%
Πολιτικό σεισμό και ανατροπή ιστορικών διαστάσεων καταγράφουν τα πρώτα exit polls στη Σαξωνία - Anhalt, όπου η Εναλλακτική για τη Γερμανία (Alternative für Deutschland - AfD) εμφανίζεται να συγκεντρώνει το εκπληκτικό 44,5%, αφήνοντας τη CDU στο ταπεινωτικό 18,5%.
Εφόσον η εικόνα επιβεβαιωθεί από τις επίσημες καταμετρήσεις, πρόκειται για αποτέλεσμα ιστορικής ανατροπής. Η AfD δεν καταγράφει απλώς μια καθαρή πρωτιά• εμφανίζεται να συγκεντρώνει ποσοστό πάνω από διπλάσιο από εκείνο του κόμματος που κυβερνούσε το κρατίδιο επί περισσότερες από δύο δεκαετίες. Η τεράστια διαφορά των 26 ποσοστιαίων μονάδων μετατρέπει την αναμέτρηση από περιφερειακή εκλογή σε μείζον πολιτικό γεγονός για ολόκληρη τη Γερμανία και την Ευρώπη.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον αν το 44,5% μπορεί να μεταφραστεί και σε απόλυτη πλειοψηφία εδρών. Αυτό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσα μικρότερα κόμματα θα καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 5% για την είσοδό τους στο τοπικό κοινοβούλιο. Ήδη πριν από την κάλπη, αναλυτές επισήμαιναν ότι η αποτυχία αρκετών μικρών κομμάτων να περάσουν το όριο θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αυτοδυναμία της AfD.
Εάν αυτό συμβεί, η Σαξωνία - Anhalt θα αποκτήσει την πρώτη κυβέρνηση κρατιδίου υπό την AfD, γεγονός χωρίς προηγούμενο στη μεταπολεμική πολιτική ιστορία της Γερμανίας. Ακόμη όμως και χωρίς αυτοδυναμία, το αποτέλεσμα αλλάζει δραματικά τους πολιτικούς συσχετισμούς. Το λεγόμενο Brandmauer, το «τείχος» αποκλεισμού συνεργασίας με την AfD, δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση από την καθιέρωσή του, καθώς τα υπόλοιπα κόμματα θα πρέπει να αναζητήσουν εξαιρετικά δύσκολες συμμαχίες για να κρατήσουν εκτός εξουσίας ένα κόμμα που συγκεντρώνει σχεδόν έναν στους δύο ψηφοφόρους.
Για τη CDU και τον καγκελάριο Friedrich Merz, το 18,5% συνιστά εξαιρετικά βαρύ πολιτικό πλήγμα. Η αναμέτρηση θεωρούνταν εξαρχής σημαντικό τεστ για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και για την ικανότητα της CDU να ανακόψει την άνοδο της AfD στην ανατολική Γερμανία. Η επόμενη ημέρα επομένως δεν αφορά μόνο το ποιος θα κυβερνήσει τη Σαξωνία - Anhalt, αλλά το αν η εκλογική άνοδος της AfD περνά πλέον από το στάδιο της διαμαρτυρίας στο στάδιο της ανατροπής του γερμανικού κομματικού συστήματος.
Προς την αυτοδυναμία — Ulrich Siegmund: «Γράψαμε ιστορία»
Το ιστορικό αποτέλεσμα της AfD στις εκλογές της Saxony-Anhalt τη φέρνει μόλις ένα βήμα πριν από την ανάληψη της διακυβέρνησης του γερμανικού κρατιδίου. Ο Ulrich Siegmund, επικεφαλής της AfD στη Σαξωνία - Anhalt, πανηγύρισε τη διαφαινόμενη εκλογική νίκη του κόμματος μετά τη δημοσιοποίηση των exit polls.
«Γράψαμε ιστορία, πρέπει να το πούμε ξεκάθαρα», δήλωσε στο γερμανικό δημόσιο δίκτυο ARD. Ο Siegmund υποστήριξε επίσης ότι το αποτέλεσμα αποτελεί σαφές πολιτικό μήνυμα και πρόταση μομφής προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας, υπό τον καγκελάριο Friedrich Merz και τη CDU.
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας με κάποιο από τα υπόλοιπα κόμματα — τα περισσότερα από τα οποία είχαν αποκλείσει πριν από τις εκλογές οποιαδήποτε συνεργασία — ο Siegmund δήλωσε ότι το κόμμα του παραμένει ανοιχτό σε συνεργασίες, αλλά με τους δικούς του πολιτικούς όρους: «Δεν πρόκειται να εγκαταλείψουμε τις βασικές μας θέσεις μόνο και μόνο για να βρεθούμε στην εξουσία», τόνισε.
Τι σημαίνει η ανατροπή για τη μεγαλύτερη δύναμη της Ευρώπης
Η επόμενη ημέρα στη Γερμανία δεν θα είναι πολιτικά ίδια. Η επικράτηση της AfD στη Σαξωνία - Anhalt αποτελεί ένα βαθύ ρήγμα στο πολιτικό σύστημα που οικοδομήθηκε στη μεταπολεμική Γερμανία και, κυρίως, μία προειδοποίηση προς τα παραδοσιακά κόμματα ότι η στρατηγική πολιτικής απομόνωσης της AfD απέτυχε — η περίφημη «υγειονομική ζώνη» και το δημοκρατικό τόξο συνετρίβησαν.
Η διάσταση της ανατροπής γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς ότι η CDU κυβερνούσε τη Σαξωνία - Anhalt επί περισσότερες από δύο δεκαετίες. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις έδιναν στην AfD περίπου 42% και στη CDU μόλις 22%. Το μήνυμα επομένως δεν περιορίζεται στο Μαγδεμβούργο• φτάνει κατευθείαν στο Βερολίνο.
Η AfD αντιμετώπισε τις εκλογές στη Σαξωνία - Anhalt ως πρόβα για μια πολύ μεγαλύτερη πολιτική μάχη: την προσπάθεια κατάκτησης της ομοσπονδιακής εξουσίας στις εκλογές του 2029. Ο Ulrich Siegmund είχε δηλώσει ήδη πριν από την κάλπη ότι «αυτό που ξεκίνησε στη Σαξωνία - Anhalt δεν μπορεί πλέον να σταματήσει».
Το πρώτο μεγάλο ρήγμα στο «δημοκρατικό τόξο»
Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα για το γερμανικό κατεστημένο είναι πλέον το περίφημο Brandmauer. Μέχρι σήμερα η στρατηγική αυτή μπορούσε να λειτουργεί όσο η AfD ήταν δεύτερη ή τρίτη δύναμη. Όταν όμως ένα κόμμα προσεγγίζει ή ξεπερνά το 40%, το πρόβλημα αλλάζει χαρακτήρα.
Εάν η AfD δεν διαθέτει αυτοδυναμία, τα υπόλοιπα κόμματα θα πρέπει να σχηματίσουν ακόμη πιο σύνθετες και πολιτικά ανομοιογενείς συμμαχίες μόνο και μόνο για να την κρατήσουν εκτός κυβέρνησης. Σενάρια ακόμη και κυβέρνησης μειοψηφίας της CDU με ανοχή της Αριστεράς έχουν ήδη συζητηθεί. Η AfD δεν χρειάζεται απαραίτητα να κυβερνήσει για να αλλάξει το σύστημα• αρκεί η παρουσία της να αναγκάζει όλα τα υπόλοιπα κόμματα να παραμορφώνουν τις συμμαχίες τους.
Από την Ανατολική Γερμανία στο εθνικό ακροατήριο
Το αποτέλεσμα δεν μπορεί πλέον να χαρακτηριστεί αποκλειστικά «ανατολικογερμανικό φαινόμενο». Η AfD έχει διευρύνει την απήχησή της και στα δυτικά κρατίδια, ενώ σε πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις σε Baden-Württemberg και Rhineland-Palatinate προσέγγισε το 20%.
Στην ανατολική Γερμανία, όμως, το κόμμα αντλεί δύναμη από ένα μείγμα:
- Οικονομικής δυσαρέσκειας και ενεργειακού κόστους.
- Δυσπιστίας προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Βερολίνου.
- Αυστηρής αντιμετώπισης του μεταναστευτικού.
- Διαφορετικής αντίληψης για τις σχέσεις με τη Ρωσία (αποκατάσταση σχέσεων και τερματισμός της γερμανικής βοήθειας στην Ουκρανία).
«Οι κυβερνήσεις των γερμανικών κρατιδίων συμμετέχουν στο Bundesrat και διαθέτουν σημαντικές εξουσίες στην παιδεία, την ασφάλεια και τη διοίκηση. Μια κυβέρνηση της AfD δημιουργεί για πρώτη φορά άμεση θεσμική σύγκρουση με το Βερολίνο.»
Οι οικονομικές ρίζες της ανατροπής στη Γερμανία
Στον πυρήνα της πολιτικής ανατροπής βρίσκεται η κρίση του οικονομικού μοντέλου που στήριξε τη γερμανική ισχύ επί τρεις δεκαετίες. Το παλιό γερμανικό τρίγωνο ήταν απλό:
- Φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία.
- Τεράστια αγορά εξαγωγών στην Κίνα.
- Ενιαία ευρωπαϊκή αγορά μέσω του ευρώ.
Αυτό το μοντέλο πλέον δεν λειτουργεί. Η αποκοπή από το ρωσικό φυσικό αέριο αύξησε κατακόρυφα το κόστος για τη βιομηχανία. Η Κίνα μετατράπηκε σε σκληρό ανταγωνιστή στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τις μπαταρίες και τα φωτοβολταϊκά, ενώ η πράσινη μετάβαση επιβάλλει υψηλό κόστος προσαρμογής.
Η AfD και η Alice Weidel αξιοποιούν αυτή την αίσθηση απώλειας οικονομικού ελέγχου, επαναφέροντας ακόμα και τη συζήτηση για το Dexit ως σύμβολο επιστροφής της εθνικής κυριαρχίας. Σε περίοδο οικονομικής στασιμότητας, η πίεση στη στέγαση, τα σχολεία και τους προϋπολογισμούς μετατρέπεται ευκολότερα σε πολιτική δυσαρέσκεια.
Γι’ αυτό η άνοδος της AfD δεν είναι μόνο πολιτισμική ή ιδεολογική. Είναι και μια οικονομική ψήφος διαμαρτυρίας απέναντι σε ένα μοντέλο που πολλοί Γερμανοί θεωρούν ότι εξάντλησε τα όριά του.
Πηγές: ARD Exit Polls, Deutsche Welle, Αναλύσεις Γερμανικού Τύπου.
