Κάτι μεγάλο ετοιμάζουν στον Περσικό – Ιράν: Τώρα αρχίζουμε
Η Τεχεράνη περνά σε πιο επιθετική ρητορική, το Στενό του Χορμούζ παραμένει στο επίκεντρο και οι ΗΠΑ αυξάνουν την πίεση – Αναφορές για πιθανούς στόχους σε Βουλγαρία και Κύπρο.
Ένα νέο, εξαιρετικά επικίνδυνο κεφάλαιο ανοίγει στον Περσικό Κόλπο, καθώς η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν περνά από το επίπεδο της στρατιωτικής πίεσης σε μια φάση ανοιχτής δοκιμασίας αντοχών.
Η Τεχεράνη δηλώνει ότι είναι έτοιμη να εγκαταλείψει την αμυντική στάση και να υιοθετήσει πιο επιθετική στρατηγική, ενώ η Ουάσιγκτον επιμένει στη διατήρηση της πίεσης και του ναυτικού αποκλεισμού. Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Χορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές θαλάσσιες οδούς του κόσμου.
Το μήνυμα που εκπέμπεται από την ιρανική πλευρά είναι ότι η επόμενη φάση της σύγκρουσης δεν θα εξελιχθεί αποκλειστικά με τους όρους της Ουάσιγκτον. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν μιλήσει για «στρατηγικές εκπλήξεις» και για δυνατότητα μεταφοράς των επιχειρήσεων σε εχθρικό έδαφος, χωρίς ωστόσο να αποσαφηνίζουν το ακριβές περιεχόμενο των επόμενων κινήσεων.
Το Χορμούζ γίνεται το κεντρικό μέτωπο
Η διέλευση από το Στενό του Χορμούζ παραμένει περιορισμένη, παρά τις αμερικανικές δηλώσεις ότι η θαλάσσια οδός είναι ανοιχτή. Η διαφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αφορά όχι μόνο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά και το ποιος έχει δικαίωμα να καθορίζει τους όρους διέλευσης.
Πριν από τον πόλεμο, από το στενό περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κάθε παρατεταμένος περιορισμός αυξάνει τον κίνδυνο νέας ανόδου των τιμών ενέργειας και προκαλεί αναστάτωση στις διεθνείς αγορές.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι συμφωνίες που είχαν συζητηθεί της δίνουν ρόλο στη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Η αμερικανική πλευρά απορρίπτει αυτή την ερμηνεία, επιμένοντας ότι το στενό πρέπει να λειτουργεί ως διεθνής θαλάσσιος δίαυλος χωρίς μονομερείς περιορισμούς.
| Κρίσιμο ζήτημα | Η σημερινή εικόνα |
|---|---|
| Ναυσιπλοΐα | Περιορισμένη και με αυξημένο κίνδυνο για τα εμπορικά πλοία. |
| Έλεγχος Χορμούζ | Αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ομάν. |
| Ενεργειακές ροές | Απειλούνται από επιθέσεις, αποκλεισμό και αβεβαιότητα. |
| Διπλωματία | Οι συνομιλίες εμφανίζονται ασταθείς και αλληλοδιαψευδόμενες. |
| Περιφερειακή διάσταση | Επηρεάζονται βάσεις, λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές επικοινωνιών. |
Το Ιράν αναδιατάσσει τη στρατιωτική του ηγεσία
Η αλλαγή ρητορικής συνοδεύεται από ανακατατάξεις στην ανώτατη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία του Ιράν. Ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ τοποθέτησε πρόσωπα με ισχυρές διασυνδέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης σε κρίσιμες θέσεις ασφαλείας και άμυνας.
Ο διορισμός του Αχμάντ Βαχίντι στην ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης συνοδεύτηκε από αναφορές στην ανάγκη για «μέγιστη αποτροπή» και ετοιμότητα για «ισχυρές επιθετικές επιχειρήσεις». Παράλληλα, ο Μοχσέν Ρεζάι ανέλαβε τη θέση του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, ενισχύοντας την επιρροή της πιο σκληρής πτέρυγας του ιρανικού μηχανισμού ασφαλείας.
Οι δηλώσεις των αξιωματούχων δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι επίκειται συγκεκριμένη επίθεση. Δείχνουν, όμως, ότι η Τεχεράνη θέλει να παρουσιάσει μια πιο επιθετική εικόνα και να αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε νέας αμερικανικής στρατιωτικής κίνησης.
Αναφορές για πιθανούς στόχους σε Βουλγαρία και Κύπρο
Δημοσίευμα των Financial Times, το οποίο αναπαράχθηκε και από άλλες διεθνείς πηγές, υποστηρίζει ότι ιρανικοί σχεδιασμοί έχουν εξετάσει πιθανούς στόχους αμερικανικών συμφερόντων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων στη Βουλγαρία και την Κύπρο.
Στο δημοσίευμα γίνεται αναφορά στη χρήση της βουλγαρικής αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού, καθώς και στις βρετανικές εγκαταστάσεις στην Κύπρο. Οι ίδιες αναφορές μιλούν για πιθανή εξέταση σεναρίων που αφορούν υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών στο Στενό του Χορμούζ.
Πρόκειται για αναφορές περί σχεδιασμών και όχι για επιβεβαιωμένη απόφαση επίθεσης. Δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη ότι το Ιράν έχει αποφασίσει να χτυπήσει στόχους σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η παρουσία τέτοιων σεναρίων στα δημοσιεύματα, ωστόσο, δείχνει τον κίνδυνο διεύρυνσης της σύγκρουσης πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας της Ανατολικής Μεσογείου, των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο και της ευρύτερης εμπλοκής ευρωπαϊκών υποδομών στις επιχειρήσεις υποστήριξης των ΗΠΑ.
Η νέα στρατηγική: πύραυλοι, drones και ασύμμετρη πίεση
Οι αναλύσεις που επικαλούνται διεθνή μέσα εκτιμούν ότι το Ιράν επιδιώκει να δημιουργήσει μια πιο ευέλικτη πολεμική μηχανή, με μεγαλύτερη έμφαση στους βαλλιστικούς πυραύλους, στα drones και στις επιχειρήσεις που μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογο κόστος στον αντίπαλο.
Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται σε απευθείας πλήγματα. Περιλαμβάνει την πίεση σε εμπορικά πλοία, ενεργειακές εγκαταστάσεις, λιμάνια, παράκτια ραντάρ και κρίσιμες υποδομές. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι αναφορές για πιθανή απειλή εναντίον υποθαλάσσιων καλωδίων, τα οποία μεταφέρουν δεδομένα και αποτελούν ζωτικό τμήμα της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας.
Παράλληλα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων. Η ένταση της δράσης τους θα εξαρτηθεί από τη στρατηγική απόφαση του Ιράν, τις δυνατότητές τους και το επίπεδο ελέγχου που ασκεί η ιρανική ηγεσία πάνω στις επιχειρήσεις τους.
Το Ιράκ, η Υεμένη και ο κίνδυνος περικύκλωσης
Το Ιράκ παραμένει κρίσιμο πεδίο της αντιπαράθεσης, καθώς φιλοξενεί πολιτοφυλακές με δεσμούς προς την Τεχεράνη και ταυτόχρονα δέχεται ισχυρές πιέσεις για τον περιορισμό της ένοπλης δράσης τους.
Η παρουσία του διοικητή της Δύναμης Quds, Εσμαΐλ Καανί, στη Βαγδάτη πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η ιρακινή κυβέρνηση εξετάζει τρόπους ενσωμάτωσης ή αφοπλισμού ορισμένων ένοπλων ομάδων. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει το εάν το Ιράκ θα λειτουργήσει ως πεδίο αποκλιμάκωσης ή ως ένας ακόμη κρίκος της περιφερειακής σύγκρουσης.
Στην Υεμένη, οι Χούθι παραμένουν ένας ακόμη παράγοντας πίεσης για τις θαλάσσιες μεταφορές και τις ενεργειακές υποδομές. Μια συντονισμένη ενεργοποίηση συμμάχων του Ιράν σε περισσότερα από ένα μέτωπα θα αύξανε σημαντικά την πίεση στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στις αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή.
Η Ουάσιγκτον περνά από την άμεση επίθεση στην οικονομική ασφυξία
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να υιοθετεί διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, έδωσε εντολή στην αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα να μην πραγματοποιεί νέες επαφές με το Ιράν, ενώ η κυβέρνησή του προετοιμάζει νέες κυρώσεις και επιμένει στη συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού.
Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να μετακινείται από την προσδοκία μιας γρήγορης στρατιωτικής λύσης προς την παρατεταμένη οικονομική και στρατιωτική πίεση. Το ζητούμενο για την Ουάσιγκτον είναι να εξαναγκάσει την ιρανική ηγεσία να δεχθεί μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, τη λειτουργία του Χορμούζ και το περιφερειακό δίκτυο ασφαλείας.
Την ίδια στιγμή, οι δηλώσεις από την αμερικανική κυβέρνηση δεν είναι απολύτως ομοιόμορφες. Ενώ ο Τραμπ δηλώνει ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες, άλλα στελέχη της κυβέρνησης έχουν μιλήσει για πιο ουσιαστικές επαφές και παρασκηνιακά κανάλια επικοινωνίας. Οι αντιφατικές αυτές τοποθετήσεις αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να συνεχίζονται επαφές, ακόμη και αν δεν υπάρχει επίσημη διαπραγμάτευση.
Το κόστος αυξάνεται και για τις αμερικανικές δυνάμεις
Η παρατεταμένη ανάπτυξη αμερικανικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων στην περιοχή προκαλεί πιέσεις σε προσωπικό, πλοία, πυρομαχικά και εφοδιαστικές αλυσίδες. Η παρουσία του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln και άλλων μέσων υπογραμμίζει τη στρατιωτική δέσμευση των ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το κόστος μιας σύγκρουσης που δεν έχει σαφή ημερομηνία λήξης.
Η Ουάσιγκτον πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποτροπή, την προστασία της ναυσιπλοΐας και την αποφυγή μιας χερσαίας επιχείρησης, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολύ ευρύτερο πόλεμο. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, υπολογίζει ότι η πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ μπορεί να περιορίσει τη διάρκεια της αμερικανικής εκστρατείας.
«Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη»
Η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο έχει παγιδευτεί σε μια επικίνδυνη ενδιάμεση ζώνη: ούτε υπάρχει σταθερή ειρήνη ούτε έχει διαμορφωθεί ένα πλήρως ξεκάθαρο πλαίσιο πολέμου. Κάθε επίθεση σε πλοίο, κάθε απειλή εναντίον βάσης και κάθε αλλαγή στην κυκλοφορία του Χορμούζ μπορεί να προκαλέσει νέο γύρο κλιμάκωσης.
Το Ιράν θέλει να αξιοποιήσει την αντοχή του ως πολιτικό πλεονέκτημα. Οι ΗΠΑ θέλουν να αποδείξουν ότι μπορούν να επιβάλουν τους όρους τους χωρίς να παρασυρθούν σε μακροχρόνια κατοχή ή χερσαία επιχείρηση. Ανάμεσα στις δύο στρατηγικές βρίσκεται ο Περσικός Κόλπος, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά και οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν θα υπάρξει νέα επίθεση. Είναι πού θα εκδηλωθεί, ποιον θα πλήξει και αν θα ανοίξει ένα νέο μέτωπο πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Πηγές: Al Jazeera / Reuters / Financial Times / bankingnews.gr
