Σπαρτιάτες: Η φονική στρατιωτική μηχανή της Αρχαιότητας

🛡️⚔️ ΣΠΑΡΤΗ: Η πιο σκληρή κοινωνία της Ιστορίας – Αγωγή, Μέλας Ζωμός και οι Στρατηγοί που έγραψαν έπος

Στην εποχή τους οι Σπαρτιάτες υπήρξαν αντικείμενο σεβασμού και φόβου. Ήταν οι αρχαίοι πολεμιστές που εφεύραν το κέντρο νεοσυλλέκτων, την κατά μέτωπο επίθεση, τη δημόσια εκπαίδευση. Μια ζωή και μια αισθητική που φέρει το όνομά τους μέχρι τις μέρες μας. 

Η Σπάρτη χρονολογείται από τον 12ο αιώνα π.Χ. Μια εποχή ραγδαίων αλλαγών για τον αρχαίο κόσμο, όταν η Αίγυπτος παρήκμαζε και ανέτελλε η Β' Βαβυλωνιακή Αυτοκρατορία. Σύμφωνα με τον ελληνικό θρύλο, η Σπάρτη ξεκίνησε με βία, όταν το 1152 π.Χ., Δωριείς εισβολείς από τον Βορρά, που πίστευαν ότι ήταν απόγονοι του Ηρακλή, κινούνται νότια, διεκδικώντας αυτό που πίστευαν ότι ήταν η γη των προγόνων τους.

{inAds}

Η ζωή ενός αγοριού από τη Σπάρτη θα μας φαινόταν σκληρή σήμερα. Μέχρι την ηλικία των 7 ετών, το άφηναν κυρίως με τη μητέρα του, ενώ ο πατέρας του το επισκεπτόταν και ήταν ένα φυσιολογικό αγόρι. Ο Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος γράφει ότι στην ηλικία αυτή, κάθε αγόρι από τη Σπάρτη το έπαιρναν από την οικογένειά του και το παρέδιδαν σ’ ένα κρατικό σύστημα εκπαίδευσης, όπου ζούσε μια σκληρή στρατιωτική ζωή. Το νεαρό Σπαρτιατόπουλο μπαίνει στον κόσμο των ανδρών και αυτή θα ήταν η πραγματικότητά του για το υπόλοιπο της ζωής του. 

Αρχικά έμπαινε σ’ ένα στρατόπεδο νεοσύλλεκτων, παρόμοιο με στρατιωτική ακαδημία, που λεγόταν Αγωγή, ή, όπως μερικοί το ονομάζουν, «κατασκήνωση των λυκόπουλων από την κόλαση». Όταν ένα αγόρι έμπαινε στην «Αγωγή», δεν έκανε τίποτε άλλο πέρα από το να εκπαιδεύεται για τα επόμενα δώδεκα χρόνια, μέχρι να μπει στο στρατό. Η εκπαίδευσή του επικεντρωνόταν σε στρατιωτικές δεξιότητες, στην πειθαρχία και στη σκληραγωγία.

ΜΕΛΑΣ ΖΩΜΟΣ

Το γεύμα το μαγείρευαν οι Είλωτες. Έφτιαχναν φρικτά φαγητά. Το πιο διάσημο σπαρτιάτικο φαγητό ήταν ο μέλας ζωμός (μαύρη σούπα). Ήταν χοιρινό που κολυμπούσε μέσα σε μπόλικο αίμα! Όσοι επισκέπτονταν τη Σπάρτη έφριτταν με τη σπαρτιάτικη δίαιτα, όπως μαρτυρά ένα διάσημο κείμενο, που καταγράφεται από κάποιον επισκέπτη από τον Βορρά. Αυτός, αφού δοκίμασε τον μέλανα ζωμό, είπε ότι τώρα κατάλαβε γιατί οι Σπαρτιάτες ήταν τόσο πρόθυμοι να πεθάνουν. Η σούπα δεν ήταν μόνο απαίσια, αλλά και λίγη.

{inAds}

ΓΑΜΟΣ

Παρότι για τον Σπαρτιάτη η προτεραιότητά του είναι η μόρα του, ο γάμος και η τεκνοποιία ήταν επίσης υποχρεωτικά. Για τους υπόλοιπους Έλληνες, η εμπειρία αυτή έμοιαζε να είναι μια ευχάριστη πλευρά της σπαρτιάτικης ζωής, αφού οι Σπαρτιάτισσες θεωρούνταν οι πιο όμορφες στον κόσμο. Εξάλλου, η Ελένη της Τροίας ήταν Σπαρτιάτισσα. Αλλά για τους Σπαρτιάτες, γυναίκες και άντρες, που δεν συναντήθηκαν ποτέ ως παιδιά, η μνηστεία και ο γάμος ήταν απλά ένα ακόμα καθήκον προς το κράτος, που επέσυρε πολλά από τα πιο παράξενα τελετουργικά της σπαρτιάτικης κοινωνίας. Ήταν μια επαφή ανάμεσα σε δυο ξεχωριστές κοινωνίες και τα γαμήλια τελετουργικά αντικατοπτρίζουν ακριβώς αυτό. 

Ο γάμος ήταν αντικείμενο συμφωνίας, δεν υπήρχε γαμήλια τελετή, αντίθετα, είχε τη μορφή μιας τελετουργικής απαγωγής. Έκοβαν τα μαλλιά της νύφης και της φορούσαν αντρικό χιτώνα. Μετά, ο γαμπρός ερχόταν κρυφά στο σπίτι τη νύχτα και ολοκλήρωνε τον γάμο. Αυτή ήταν η αρχή του γάμου και του έγγαμου βίου τους.

Η Σπάρτη δεν ήταν απλώς μια πόλη πολεμιστών, αλλά μια κοινωνία απόλυτης πειθαρχίας, ελέγχου και στρατιωτικής οργάνωσης, όπου το άτομο υπήρχε μόνο για το κράτος. Αυτός ήταν και ο λόγος που για αιώνες θεωρούνταν ο πιο σκληρός και πιο πειθαρχημένος λαός της αρχαιότητας.

{inAds}

Η ΕΞΟΥΣΙΑ

Στη Σπάρτη, η εξουσία ήταν από τον λαό και για τον λαό, δηλαδή τους «Ομοίους». Όλοι οι υπόλοιποι, δηλαδή, οι «Περίοικοι» και οι «Είλωτες» δεν ήταν πολίτες. Οι Σπαρτιάτες δημιούργησαν ένα μοναδικό σύστημα που διήρκησε τόσο πολύ, που ο Μακιαβέλι και άλλοι το είχαν σαν πρότυπο συστήματος. Στην κορυφή της εξουσίας είχαμε μια κληρονομική μοναρχία. Με μια ιδιαιτερότητα, όμως. Το κεντρικό και αρχαιότερο σημείο του «συντάγματός» τους ήταν η ύπαρξη όχι ενός, αλλά δύο βασιλιάδων. 

Οι πιο πολλές ελληνικές πόλεις-κράτη θυμούνται μια εποχή που είχαν ένα βασιλιά, που συχνά έδινε το όνομά του στην πόλη και είχαν μια θρησκευτική ευλάβεια προς το πρόσωπό του. Οι Σπαρτιάτες, όμως, είχαν δύο βασιλιάδες, με πραγματική εξουσία, που ηγούνταν του στρατού, μια εξουσία βαθιά θρησκευτική. Και ο λόγος ήταν για να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στους δύο. Έτσι αποκλειόταν η συγκέντρωση εξουσίας σ’ ένα άτομο.

Οι στρατηγοί της Σπάρτης που έμειναν στην Ιστορία

Λεωνίδας Α'

Ο Λεωνίδας Α' (περ. 540-480 π.Χ.) ήταν βασιλιάς της Σπάρτης και είναι ίσως ο πιο διάσημος Σπαρτιάτης πολεμιστής. Είναι γνωστός για την ηγεσία του στη μάχη των Θερμοπυλών το 480 π.Χ., όπου, μαζί με 300 Σπαρτιάτες (και 700 Θεσπιείς), αντιμετώπισε τον υπεράριθμο περσικό στρατό των Περσών. Όταν ο Ξέρξης του απέστειλε αγγελιαφόρο και του ζήτησε να παραδώσει τα όπλα και να παραδοθεί, ο Σπαρτιάτης βασιλιάς απάντησε «Μολών λαβέ», δηλαδή «έλα να τα πάρεις», θέλοντας έτσι να τον προκαλέσει να δώσει μάχη και να αποδείξει την αξία του. Η θυσία του έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο ηρωισμού και αυτοθυσίας.

{inAds}

Λυσάνδρος

Ο Λυσάνδρος (4ος αιώνας π.Χ. -395 π.Χ.) ήταν ναύαρχος και πολιτικός ηγέτης της Σπάρτης, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην νίκη της Σπάρτης στον Πελοποννησιακό Πόλεμο το 404 π.Χ.. Ηγήθηκε του σπαρτιατικού στόλου στη ναυμαχία στην περιοχή Αιγός Ποταμοί της Θράκης το 405 π.Χ. και στη συνέχεια πολιόρκησε την Αθήνα, την υποχρέωσε σε παράδοση και κατέστρεψε τα Μακρά Τείχη. Σκοτώθηκε στη μάχη της Αλιάρτου το 395 π.Χ., κατά το Βοιωτικό Πόλεμο, σε μια προσπάθεια του να βοηθήσει τους Φωκιείς.

Αγησίλαος Β'

Ο Αγησίλαος Β' (444-360 π.Χ.) ήταν βασιλιάς της Σπάρτης και ένας από τους σημαντικότερους στρατηγούς της. Έκανε πολλές εκστρατείες εναντίον των Περσών και άλλων ελληνικών πόλεων-κρατών, καθιστώντας τη Σπάρτη κυρίαρχη δύναμη στην Ελλάδα για αρκετές δεκαετίες. Το 396 π.Χ. εστάλη με ένα εκστρατευτικό σώμα στη Μικρά Ασία με σκοπό την υποστήριξη και απελευθέρωση των ελληνικών πόλεων της Ιωνίας. Επιστρέφοντας, τον Αύγουστο του 394 π.Χ., αντιμετώπισε σε μάχη το στρατό των Θηβαίων και Αθηναίων. Το 387 π.Χ. συνήψε συνθήκη με τους Πέρσες, την Ανταλκίδειος ειρήνη.

{inAds}

Βρασίδας

Ο Βρασίδας (500-422 π.Χ.) ήταν Σπαρτιάτης στρατηγός κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Διακρίθηκε για την ηγεσία του και τις στρατηγικές του ικανότητες, κυρίως στην εκστρατεία του στη Θράκη, όπου κατάφερε να αποσπάσει αρκετές πόλεις από την αθηναϊκή συμμαχία. Σκοτώθηκε στην Αμφίπολη στη μάχη με τους Αθηναίους, που προσπάθησαν να επανακαταλάβουν τις πόλεις. Έναν χρόνο αργότερα συνάφθηκε η Νικίειος ειρήνη.

🔵 ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

🌊🏺 ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ: Το «Πλοίο του Οδυσσέα» βρέθηκε άθικτο στη Μαύρη Θάλασσα

Πηγή: Ιστορικά Αρχεία / Επιμέλεια: Hellas-Now Συντακτική Ομάδα