Οι μυστηριώδεις «Λαοί της Θάλασσας» – Οι άγνωστοι πολεμιστές που γκρέμισαν αυτοκρατορίες και μετά εξαφανίστηκαν
Πριν από περίπου 3.200 χρόνια, ένας ολόκληρος κόσμος άρχισε να καταρρέει.
Η αυτοκρατορία των Χετταίων εξαφανίστηκε, μεγάλα μυκηναϊκά κέντρα καταστράφηκαν, πόλεις της Συρίας και της Ανατολικής Μεσογείου κάηκαν και η Αίγυπτος αναγκάστηκε να δώσει μάχη για την ίδια της την επιβίωση.
Μέσα σε αυτό το χάος εμφανίζεται στις αρχαίες πηγές μια ομάδα τόσο μυστηριώδης ώστε ακόμη και σήμερα οι ιστορικοί δεν μπορούν να συμφωνήσουν ποιοι πραγματικά ήταν: οι λεγόμενοι «Λαοί της Θάλασσας».
«Κανείς δεν μπορούσε να σταθεί απέναντί τους»
Οι σημαντικότερες πληροφορίες προέρχονται από αιγυπτιακές επιγραφές των βασιλειών του Ραμσή Β΄, του Μερνεπτά και κυρίως του Ραμσή Γ΄.
Οι Αιγύπτιοι αναφέρουν διαφορετικές ομάδες με ονόματα όπως Sherden, Shekelesh, Lukka, Peleset, Denyen, Teresh και Weshesh.
Σε παλαιότερη αιγυπτιακή επιγραφή οι Sherden παρουσιάζονται ως πολεμιστές που έφτασαν με πλοία και θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν.
Δεν ήταν όμως απαραίτητα ένας ενιαίος λαός. Οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν πιθανότερο ότι επρόκειτο για διαφορετικές ομάδες που κινούνταν ταυτόχρονα μέσα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ήρθαν μόνο για πόλεμο;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο παράξενα στοιχεία.
Οι αιγυπτιακές παραστάσεις δεν δείχνουν μόνο πολεμιστές. Σε ορισμένες σκηνές εμφανίζονται γυναίκες, παιδιά και άμαξες φορτωμένες με αντικείμενα.
Αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς ιστορικούς στην άποψη ότι οι «Λαοί της Θάλασσας» ίσως δεν ήταν απλώς επιδρομείς ή πειρατές.
Μπορεί να ήταν πληθυσμοί που εγκατέλειπαν τις πατρίδες τους και αναζητούσαν νέες περιοχές για μόνιμη εγκατάσταση.
Η περίφημη μάχη του Ραμσή Γ΄
Γύρω στο 1177–1175 π.Χ., σύμφωνα με τις αιγυπτιακές πηγές, μια μεγάλη δύναμη έφτασε προς την Αίγυπτο από ξηρά και θάλασσα.
Ο Ραμσής Γ΄ παρουσίασε τη σύγκρουση ως έναν πόλεμο επιβίωσης.
Οι επιγραφές και τα ανάγλυφα του Medinet Habu δείχνουν αιγυπτιακά πλοία να συγκρούονται με τα πλοία των εισβολέων, ενώ στρατιώτες πέφτουν στη θάλασσα και άλλοι οδηγούνται αιχμάλωτοι μπροστά στον Φαραώ.
Τα κείμενα του Medinet Habu, που έχουν μεταφραστεί και μελετηθεί από το Institute for the Study of Ancient Cultures του Πανεπιστημίου του Σικάγου, αποτελούν μία από τις βασικότερες πηγές για εκείνη τη σύγκρουση.
Ολόκληρες πόλεις εξαφανίστηκαν
Την ίδια περίοδο, η καταστροφή εξαπλώνεται σε τεράστιο τμήμα της Μεσογείου.
Η Ουγκαρίτ στη σημερινή Συρία καταστράφηκε και δεν ξαναχτίστηκε ποτέ. Πινακίδα που αποδίδεται στον τελευταίο βασιλιά της μιλά για εχθρικά πλοία και πόλεις που καίγονταν.
Η Χαττούσα, πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας των Χετταίων, εγκαταλείφθηκε. Στην Ελλάδα, τα ανάκτορα στις Μυκήνες, την Τίρυνθα και την Πύλο υπέστησαν καταστροφές.
Μέσα σε περίπου έναν αιώνα, το διεθνές σύστημα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού διαλύθηκε.
Ήταν αυτοί που κατέστρεψαν τον αρχαίο κόσμο;
Για δεκαετίες οι «Λαοί της Θάλασσας» παρουσιάζονταν ως οι βασικοί υπεύθυνοι για την κατάρρευση.
Η σημερινή εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Οι ιστορικοί θεωρούν ότι την ίδια περίοδο υπήρξε συνδυασμός παρατεταμένης ξηρασίας, πείνας, σεισμών, εσωτερικών εξεγέρσεων, κατάρρευσης εμπορικών δικτύων και μετακινήσεων πληθυσμών.
Ο αρχαιολόγος Eric Cline περιγράφει το 1177 π.Χ. περισσότερο ως ένα συμβολικό σημείο μέσα σε μια διαδικασία κατάρρευσης που κράτησε περίπου έναν αιώνα, όχι ως μία μοναδική ημέρα κατά την οποία «έπεσε» ο αρχαίος κόσμος.
Από πού ήρθαν;
Αυτό παραμένει άλυτο.
Οι θεωρίες τους τοποθετούν από τη δυτική Μικρά Ασία και το Αιγαίο μέχρι την Ιταλία και άλλα σημεία της Μεσογείου.
Ορισμένοι ερευνητές έχουν προσπαθήσει να ταυτίσουν συγκεκριμένες ομάδες με γνωστούς λαούς. Οι Peleset, για παράδειγμα, έχουν συχνά συνδεθεί με τους Φιλισταίους, ενώ οι Lukka σχετίζονται πιθανώς με πληθυσμούς της Λυκίας.
Για άλλες ομάδες, όμως, όπως οι Sherden, Shekelesh ή Weshesh, η καταγωγή παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.
Και μετά... εξαφανίστηκαν
Μετά τις μεγάλες συγκρούσεις της εποχής του Ραμσή Γ΄, οι αναφορές στους «Λαούς της Θάλασσας» μειώνονται δραματικά.
Δεν υπάρχει κάποιο γνωστό κράτος που να εμφανίζεται αργότερα με αυτό το όνομα και ούτε κάποια σαφής αφήγηση που να εξηγεί τι απέγιναν.
Ίσως ορισμένοι εγκαταστάθηκαν σε νέες περιοχές. Ίσως ενσωματώθηκαν σε άλλους πληθυσμούς. Ίσως διαφορετικές ομάδες ακολούθησαν εντελώς διαφορετική πορεία.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο: εμφανίστηκαν μέσα σε μία από τις πιο καταστροφικές περιόδους της αρχαιότητας, συνδέθηκαν με την πτώση ισχυρών βασιλείων και στη συνέχεια χάθηκαν σχεδόν τόσο απότομα όσο είχαν εμφανιστεί.
Πηγές: All That's Interesting, Institute for the Study of Ancient Cultures – University of Chicago, World History Encyclopedia, Eric H. Cline.
